Mondjesmaat keert de kleine vos op drachtplanten terug

Natuurcorrespondent Hero Moorlag vertelt wekelijks in de rubriek Groen en Doen over uiteenlopende onderwerpen op het gebied van flora en fauna. Dit keer schrijft hij over de kleine vos.

Kleine vos op een vlinderstruik.

Kleine vos op een vlinderstruik. Foto: Hero Moorlag

Hij is een van de vijf brandnetelvlinders, dagvlinders die hun verzamelnaam hebben te danken aan het feit dat de vrouwtjes hun eitjes leggen op brandnetels. De rupsen eten niets anders dan de voedzame brandnetelbladeren, waarna ze zich verpoppen. De kleine vos was ooit de meest algemeen voorkomende brandnetelvlinder, naast atalanta en dagpauwoog.

En uitermate geschikt voor educatie. Je hoefde maar naar een brandnetelbosje te lopen om enkele rupsen mee te nemen naar de klas. Ik deed ze in een klein leeg aquarium met brandneteltakken. Elke morgen zorgden de kinderen voor verse brandnetels. Na een aantal vervellingen verpopten de rupsen. De poppen zijn geelgroen en hangen aan een brandneteltak.

Het interessante is, dat de poppen na 17 dagen uitkomen. Dan zijn ze goudkleurig. De vlinder schijnt door de huid van de goudkleurige pop. Dus de hele klas kijken in de aquariumbak. De vlinder breekt de pop open, kruipt eruit en pomp de vleugels op. Wat een sensatie! We lieten de pas uitgeslopen kleine vos los in de schooltuin.

Plotseling verdwenen

Waar zijn de kleine vossen gebleven? Wat is er aan de hand met paring, eitjes, rupsen en/of poppen? Het is een raadsel. In de zomer van 2017, 2018 en 2019 telde ik zegge en schrijve één kleine vos op alle vlinderstruiken bij ons in de buurt. In 2020 verschenen twee verse exemplaren op een vlinderstruik. Meer heb ik dat jaar niet gezien. Maar nu, in 2021, foerageerden drie kleine vossen op een vlinderstruik in de buurt en nog eens drie apart op andere vlinderstruiken. De brandnetelvlinders atalanta en dagpauwoog zijn verreweg in de meerderheid op alle soorten drachtplanten. Opvallend is de citroenvlinder die in diverse generaties heeft gevlogen van februari tot diep in september. Deze soort, geen brandnetelvlinder, overwintert straks als vlinder.

Af en toe zie je een gehakkelde aurelia, een brandnetelvlinder. Maar ook van andere waarnemers krijg ik berichten dat ze meerdere kleine vossen hebben gezien. Mondjesmaat keert deze prachtige vlinder op allerlei drachtplanten terug, vooral op vlinderstruik, kattenkruid en Verbena. Hopelijk leggen de vrouwtjes veel eitjes, zodat we in 2022 nog meer zien van deze eertijds zo algemene vlinder.