Themajaar 2021: Ode aan het Nederlandse landschap

Ruiner A in het typische Drentse landschap. Albert Kerssies

Er is de afgelopen jaren veel reuring over de teloorgang van het landschap. Als het niet gaat over het kappen van bomen, dan gaat het wel over de sterke afname van de biodiversiteit in het boerenland. We hebben inmiddels ook in Drenthe een sterk versnipperd en rommelig landschap, waarover veel mensen zich ernstige zorgen maken. Terecht dat 2021 daarom is uitgeroepen tot het jaar van het landschap, onder het motto ‘Ode aan het Nederlandse landschap’.

Drenthe is nog zo mooi zeggen veel mensen. Zeker in deze coronatijd genieten velen dagelijks van de prachtige gebieden die een schat aan natuur en historisch erfgoed herbergen. Het landschap en de natuur zijn een bron van inspiratie en levensvreugde, aldus wijlen landschapsarchitect Harry de Vroome. De veelzijdigheid van het Nederlandse landschap is groot, al eeuwen inspireert het bijzondere landschap schilders en andere kunstenaars.

De expositie ‘Barbizon van het Noorden - schilders ontdekken het Drentse landschap’ in het Drents Museum was een groot succes. En toch schuurt het, omdat de kwaliteit van het landschap op veel plaatsen danig is verandert, aangepast aan de eisen van het huidige rationele landgebruik. De ruilverkavelingen, de intensieve ontwatering en het intensieve gebruik hebben van veel boerenland een industrieland gemaakt. Een grasland met maar één soort raaigras en geen bloemen meer, soortenarmer kan het niet.

Lezen van het landschap

Tijdens mijn opleiding aan de Bosbouwschool in Arnhem had ik als keuzevak landschapskunde. Een buitengewoon boeiend vak omdat je de kenmerken en de achtergronden van de verschillende landschapstypen leerde kennen. Voor Drenthe zijn het de esdorpen met hun brink, essen en aangrenzende beekdalen, het slagenlandschap van de veenontginningen en de jongere heideontginningen. Met op sommige locatie oude bossen en landgoederen. In het huidige landschap ontdek je niet veel meer van toen. Nu zie je overal rechte vlakken en lijnen, open soortenarme landschappen en grote rationele bedrijven.

De binding tussen ons voedsel en het landschap is steeds verder uit elkaar gedreven. We produceren vooral voor de wereldmarkt. De negatieve effecten op het landschap zijn evenwel zeer groot. Meer dan voldoende reden om met elkaar te werken aan herstel van oorspronkelijk fraaie landschappen. In veel regio’s is de handschoen opgepakt om inhoud te geven aan het themajaar’. Ondermeer in zuidwest Friesland, De Achterhoek en Limburg is de bevolking gevraagd om hun ode aan het landschap te verbeelden of te beschrijven. En wat er nodig is om het landschap te herstellen. Een mooi thema, maar wie in Drenthe pakt deze handschoen op?

Albert Kerssies