Volgens taalpuntcoördinator Annet Hofstra wordt het minder goed kunnen lezen of schrijven niet altijd als een probleem (h)erkend

Twee derde van de Nederlanders geeft aan zelf geen laaggeletterde te kennen. Dat blijkt uit een enquête van Stichting Lezen & Schrijven. Dit is opvallend, omdat in Nederland 2,5 miljoen volwassenen moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Dat is 1 op de 6 volwassenen die dit door schaamte of angst niet begrepen te worden, geheim houden, zelfs voor hun familie.

Annet Hofstra taalpuntcoördinator in Dorpshuis De Wijk.

Annet Hofstra taalpuntcoördinator in Dorpshuis De Wijk. Foto: Andre Weima Fotografie

Waarschijnlijk leest u dit artikel, online of van papier, zonder erbij na te denken hoe bijzonder dat eigenlijk is. Ooit hebt u van uw ouders leren praten, daarna werd op school met eenvoudige woordjes als ‘boom’, ‘roos’ en ‘vis’ (of Aap, Noot, Mies) het lezen aangeleerd. Gedurende de verdere basisschool jaren werden onze leesvaardigheden verder ontwikkeld. Maar niet iedereen ging dat even makkelijk af. Dat hoeft op zich geen groot probleem te zijn. We hoeven niet allemaal professor te worden. Maar door de huidige digitalisering worden steeds meer loketten gesloten en zal men zich moeten redden met de geschreven taal op internet voor zaken waar men nog niet zo lang geleden gewoon een mens kon aanspreken. Een ‘BotChat’ is een matige vervanging waar zelf een bolleboos in lezen en schrijven met gemak ‘ruzie’ mee kan krijgen.

Laaggeletterdheid wat ís dat eigenlijk

In deze week van Lezen en Schrijven werd er op vele manieren aandacht gevraagd voor mensen die in het dagelijks leven problemen ondervinden doordat ze minder goed de geschreven taal om kunnen zetten in begrip, oftewel: laaggeletterdheid. Wat ís laaggeletterd zijn nu eigenlijk. Laaggeletterdheid is een term voor mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak hebben zij daardoor ook moeite met het gebruik van een computer of een smartphone. In de huidige tijd dus waarschijnlijk een groter probleem dan een eeuw (of een halve) geleden. Als je vroeger ‘niet goed mee kon komen op school’ was het werken in een praktisch beroep een eerzame invulling van je bestaan. In ons huidige onderwijsstelsel worden we echter beoordeeld op ons taalbegrip. Een probleem dus voor die 1 op de 6 volwassenen die laaggeletterd is.

Herken de signalen

Als je niet goed kunt lezen en schrijven, heb je bijvoorbeeld meer moeite met straatnaamborden lezen of reizen met openbaar vervoer. Meer dan de helft van de laaggeletterden van 16 tot 65 jaar heeft Nederlands als moedertaal. Annet Hofstra werkt bij het Huis van de Taal en probeert door informatieverstrekking mensen te attenderen op laaggeletterdheid om ons heen. „Met onze activiteiten proberen we laaggeletterden te bereiken en samen met hen een traject te doorlopen om beter te leren lezen. Want er is wat aan te doen! In het basisonderwijs heb ik veel ervaring opgedaan met het werken aan de taalontwikkeling van kinderen”, vertelt Annet. „Ik kwam door mijn werk ook in contact met anderstalige volwassenen. Het interesseerde me en ik startte met de opleiding tot docent NT2. Het geeft veel voldoening om mensen te helpen zich beter te kunnen redden in de maatschappij door te helpen met het ontwikkelen van hun taalvaardigheden, want taal is de sleutel tot de maatschappij.”

Huis van de Taal

Annet werkt nu als Taalhuis coördinator bij de Bibliotheek Hoogeveen en het Taalpunt de Wolden. „Helaas hebben we hier in de gemeente niet veel kunnen doen door alle beperkingen die er nog golden in de aanloop naar deze week van het Lezen & Schrijven. Het is lastig mensen te bereiken. Niet in het minst om de genoemde schaamte, of gewoon omdat men het zelf niet altijd als een probleem (h)erkent. Hopelijk kunnen we door dit artikel en de activiteiten van het Huis van de Taal en haar ambassadeurs laaggeletterdheid bespreekbaar maken. Heb je problemen met (begrijpend) lezen, dan is dat niet iets om je voor te schamen. Als je na de gymnastiek op school niet verder bent gegaan met turnen, vindt iedereen het heel normaal dat je op latere leeftijd geen flikflak kan maken. Dat is met lezen net zo, oefening baart kunst. Je bent nooit te oud om te leren, behalve die flikflak dan”, aldus Annet Hofstra.

Ambassadeur aan het woord

Chantal Vredeveld is een ambassadeur als het aankomt op het bewust maken van anderen wat laaggeletterdheid inhoudt, maar zij is vooral een ambassadeur voor andere ‘taalstruggelaars’. „Je kan er wat aan doen,” zegt ze stellig. En: „Je bent echt nooit te laat om er wat aan te doen!”

Chantal ging gewoon naar school, maar had moeite met lezen en rekenen. „Ik zag het gewoon niet of niet zo snel als mijn klasgenoten. De leerkrachten zagen het ook en wilden wel helpen, maar er was gewoon niet genoeg tijd om dit goed te doen. Ook de onderwijsassistent had het druk in de klas. In mijn schooltijd waren er nog geen ‘rugzakjes’ waaruit extra steun gefinancierd kon worden. Na mijn schooltijd merkte ik dat het steeds lastiger werd. Daar wilde ik wat aan doen. Ik heb me nooit geschaamd of zo. Het is zoals het is.”

Chantal ging op internet op zoek naar mogelijke cursussen. „Het kostte me minder moeite om op internet te zoeken als dat het moeite kostte om een opleiding te vinden die paste bij mijn hulpvraag. Uiteindelijk vond ik een cursus bij het Alfa-college en daar heb ik gelijk op ingeschreven. Gelukkig worden de kosten volledig vergoed door de gemeente, dus financieel is er voor niemand een drempel om het te doen.”

Naast vrijwilligerswerk in een verzorgingstehuis voor dementerende bejaarden, is Chantal gevraagd bij bijeenkomsten van het Taalhuis op te treden als ambassadeur. Dat doet ze met veel plezier en enthousiasme. „Ik hoor vaak na zo’n bijeenkomst dat mensen die problemen ondervinden door hun laaggeletterdheid, serieus gaan nadenken om ook weer naar school te gaan. Ik ga ook nog steeds iedere maandagavond naar mijn les. We zijn meestal met vijf personen. Dan lezen we wat voor uit een krant, waarna we bespreken waar het artikel over gaat. Dan maken we een dictee met de woorden die we net gehoord hebben. Ik merk dat ik het ook in de vakantie steeds beter zelf bij kan houden, maar met de groep is het wel leuker. We zijn van alle leeftijden, want je bent nooit te oud om weer naar school te gaan.”

Wereld alfabetisering dag 2021

„Wat krijg je als je 26 mensen bij elkaar zet die bij Taalpunt De Wolden werken aan hun lezen, schrijven en spreken? Precies: een gezellige taalmiddag”, aldus taalpuntcoördinator Annet Hofstra.

Woensdag 8 september waren de 26 mensen druk met elkaar in de weer. Ze luisterden naar dichter Ria Westerhuis die voorlas uit eigen werk. En ze speelden het vakantiespel met de Escape koffer. Daardoor leerden ze hoe frustrerend het leven van een laaggeletterde kan zijn. En dat je nooit te oud bent om bij te leren.

Op wereld alfabetisering dag verzorgde Taalpunt De Wolden in De Wijk een taalmiddag voor haar deelnemers, vrijwilligers en andere betrokkenen. Na het welkom aan de gasten en een filmpje over taalambassadeur René Karst kon Ria Westerhuis, de gast van deze middag, vertellen over haar werk als dichter. Ze las ook enkele gedichten voor. Annet Hofstra: „Het was erg leuk om te merken hoeveel van de bezoekers er iets van eigen hun leven in herkenden. In de pauze was er tijd om elkaar te ontmoeten en bij te praten. Een fijn moment en twee jaar geleden dat het zo kon!”

Escape-koffer

Na de pauze was de Escape-koffer aan de beurt. Enkele enthousiaste vrouwen mochten met elkaar op ‘vakantie’. „Eerst moesten ze in een kwartier tijd verschillende puzzels oplossen om achter hun bestemming te komen. De bezoekers hielpen mee en deelden hun aanwijzingen of ideeën met de vakantieliefhebbers. Voor het oplossen van de laatste puzzel maakte het groepje uiteindelijk toch gebruik van de 6 hints. Maar of dat nou hielp? Het lukte de drie dames niet om te ontdekken wat de code was om het kluisje waarin hun ticket zat te openen. Maar de frustrerende ervaring gaf wel een inkijkje hoe het voor veel laaggeletterde mensen voelt als ze bijvoorbeeld een formulier invullen bij een balie terwijl er mensen achter ze in de rij staan. Toe, schiet es op. Je kunt toch schrijven? Ben je niet naar school geweest?” Volgend jaar weer? „Zeker weten”, besluit Hofstra.

www.lezenenschrijven.nl