Radiopiraten blij met erkenning Cultureel Erfgoed: 'Van kleins af aan zit het al in de familie'

Carbidschieten, de Drentse Boermarken en gescheperde schaapskudden staan al op de lijst. Een andere traditie in deze regio mag nu ook gaan profiteren van de status ‘immaterieel erfgoed Nederland’. Namelijk de cultuur rondom de radiopiraten.

Dj Michael Nijman in zijn studio.

Dj Michael Nijman in zijn studio. Foto: Eigen foto

De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, zoals de lijst van immaterieel erfgoed officieel heet, wordt gecoördineerd door het Kenniscentrum. Deze organisatie helpt bij het in stand houden van bijzondere onderdelen in de samenleving. De cultuur van de piratenmuziek staat sinds deze maand in dat rijtje, mede dankzij de inzet van Peter Zwiers, statenlid voor PvdA Drenthe. Maar piraten zijn toch illegaal? Hoe kunnen ze dan een dergelijke status binnen harken? Het gaat bij deze benoeming om alle legale activiteiten die in het verleden vanuit de zendpiraterij zijn ontstaan. Dus bijvoorbeeld de piratenfeestjes, het muziekgenre en legale uitzendingen. Clandestiene praktijken vallen buiten de erkenning die nu is gegeven.

Piraten kunnen op drie manieren uitzenden. Een veelgebruikte optie is de ‘onbemande zender’. Een piraat gaat in zijn studio plaatjes draaien maar heeft zijn zender en antenne verderop in een boom hangen. Als opsporingsinstantie Agentschap Telecom dan die onbemande zendinstallatie aantreft, kan er veelal geen boete worden uitgeschreven en is de piraat alleen zijn apparatuur kwijt. Een tweede manier is om de zender en mast gewoon in de tuin te zetten, de piraat riskeert dan een boete tussen de 2500 en 15.000 euro. Een derde optie is om legaal uit te zenden via internet, al vinden veel piraten dat minder leuk dan uitzenden via de FM.

Zijn eerste ‘bakkie’

Eén van de piraten die blij is met de erkenning is Michael Nijman uit Hoogeveen. Nijman draait zelf al sinds zijn veertiende plaatjes in de ether. Zijn eerste kennismaking met de radiopiraterij was toen hij 12 jaar oud was. „Ik begon met uitzenden op de 27mc. Ik was volgens mij 12 jaar oud toen ik mijn eerste oude ‘bakkie’ kreeg van een collega van mijn vader. Met geen enkele kennis van het draaien van plaatjes of het uitzenden van muziek ben ik wat beginnen te prutsen met verschillende draadjes. Uiteindelijk had ik van één stuk draad een antenne geknutseld en wonderbaarlijk werkte die ook nog”, lacht Nijman. Via vrienden rolt Michael het wereldje van de illegale radiozenders in. „Door mijn interesse in elektronica en door mijn opleiding in de elektrotechniek, ben ik zelf begonnen met het bouwen van een klein zenderkastje. Dit is na vele mislukte pogingen uiteindelijk toch gelukt en sindsdien ben ik verkocht aan het draaien van plaatjes voor het grote publiek”.

De voorliefde voor piratenmuziek zat er bij Nijman al vroeg in. „Als ik vroeger met mijn ouders in de auto zat dan stond er eigenlijk altijd piratenmuziek op. Ook thuis in de woonkamer stond de radio op verschillende piratenzenders. De passie zit er dus eigenlijk sinds kleins af aan al in.” Michael draait tegenwoordig plaatjes op de donderdagavond bij Radio Moonlights. Radio Moonlights is een online internetstation. Met diverse studio’s in heel Nederland is het radiostation 24 uur per dag te beluisteren. Ook is er tevens een live chat mogelijk met verschillende luisterende mensen en de draaiende DJ.

Verschil tussen internetradio en de ether

Het draaien van piratenmuziek wordt op twee verschillende manieren gedaan. Via de internetradio of via de ether (FM). „Het verschil tussen deze twee is dat het via de ether illegaal is. Je weet als je de zender aan hebt staan voor het zenden dat het kan gebeuren dat je gepakt word. Dit kan resulteren in een boete en die boetes variëren tussen de 2.500 en 15.000 euro, ligt er net aan hoe vaak ze je al hebben gepakt”, zegt Nijman. Het draaien van piratenmuziek via het internet is niet veel anders dan via de ether. „De studio is hetzelfde, we draaien vanuit dezelfde plek. Het enige wat verschilt is dat je via het internet je muziek via een computer naar een server zendt. Via de FM wordt je muziek echt weggestuurd naar de luisteraar aan de andere kant van de radio. Er zit via het internet dus nog een soort buffer tussen”.

Radio Moonlights is geen illegale zender meer. De radio draagt samen met de DJ’s netjes hun rechten af aan het Bureau voor Muziek-Auteursrechten (BuMA). „Alle DJ’s kunnen vanuit hun eigen huis de plaatjes afspelen en daarom hebben wij DJ’s door het hele land. Veel van de DJ’s komen wel hier uit de buurt en dat maakt meteen een soort Drents sfeertje”, vertelt Nijman. De luisteraars nemen de zender dan ook graag mee op vakantie. „We hebben wel vaker gehoord dat mensen van over de hele wereld naar ons luisteren. Met een internetradio kan dit natuurlijk ook al sneller dan via de FM. Vooral vaste luisteraars luisteren via het internet naar ons als ze op vakantie zijn.”

Michael draait zelf nu drie jaar bij Radio Moonlights. „Het is niet het enige wat ik voor de zender doe. Naast het draaien ben ik er ook vaak bij als technische ondersteuning. Mocht een DJ in de knoop komen met sommige knoppen of iets staat verkeerd ingesteld dan los ik dit op. Ik ben ook het aanspreek punt voor commerciële bedrijven of voor de pers. We hebben onderhand bijna alle pers wel gehad hier in de omgeving en sinds vorige week hebben we ook de landelijke pers aangedaan”, lacht Nijman. „RTV Drenthe is al eens bij ons in de studio geweest voor een opname over piratenmuziek. En vorige week woensdag ben ik zelf nog in de uitzending geweest bij OP1 van de NPO om het over de radiopiraterij te hebben. Nu ook nog de krant. Ik denk dat het cirkeltje bijna rond is”.

‘Erkenning voor onze mooie cultuur’

Nijman is erg blij met de erkenning van de radiopiraterij. „Vaak wordt er naar radiopiraten gekeken als een stel criminelen die storingen veroorzaken op de andere landelijke radio’s, maar dit is allang niet meer zo. Vroeger gebeurde het nog wel eens dat we op de FM van andere zenders kwamen.” De meeste piraten die nog wel via de ether uitzenden hebben de zender goed afgesteld en de kans dat er een storing plaatsvind is erg klein. „Ik durf eigenlijk wel te zeggen dat wij het allemaal soms wat beter voor elkaar hebben dan de commerciële stations.”

„De feesten, het samenkomen en de saamhorigheid is iets wat echt leeft binnen de piratenwereld en dat staat gelukkig ook allemaal beschreven in het Cultureel Erfgoed.” Nijman vind het fijn dat de piratenmuziek positief in het nieuws komt en niet zoals de vele jaren hiervoor een negatieve uitstraling heeft.

‘Mijn vader was een middengolfpiraat’

Henk Klunder (63) uit Drogteropslagen zit bij een andere zender met piratenmuziek, het Reestdalteam. „Ik weet het niet exact meer maar volgens mij is het alweer 35 jaar geleden dat ik ben begonnen met het maken van radio. De piraterij is mij met de paplepel ingegoten. Mijn vader was een middengolfpiraat, dit betekent dat mijn vader wel degelijk op de grote radiostations te horen kon zijn tijdens een uitzending. Hij veroorzaakte wel eens een storing”, lacht Klunder.

Sinds Klunder bij het Reestdalteam draait, draait hij alleen maar plaatjes via de internetradio. De radio is net zoals Radio Moonlights 24 uur per dag te beluisteren en verschillende DJ’s hebben een vast programma in de week. „Ik draai tegenwoordig elke maandagavond via het internet. Ik heb 19 jaar lang via de ether gedraaid tot het Agentschap Telecom op bezoek kwam. Uiteindelijk heb ik geen boete gekregen maar een waarschuwing”. Nadat Klunder een paar jaar bij verschillende internetstations had gedraaid merkte hij dat het allemaal toch net niet was zoals hij had gehoopt. „Samen met wat andere piratenvrienden hebben wij toen de keuze gemaakt om een eigen internetradio te beginnen. Uit die gedachte is het Reestdalteam geboren en deze radio draait nu al vier jaar non-stop”.

‘Waardering voor een hobby’

Klunder is ook blij met de erkenning van de piratenmuziek. „Het is een stuk waardering voor een hobby die toch veel mensen met mij delen. Er luisteren ook altijd wel veel mensen dus om het een Cultureel Erfgoed te maken vinden wij alleen maar goed.” Het draaien op de ether is nog altijd illegaal. De muziek die er wordt gedraaid wordt nu gezien als Cultureel Erfgoed. „Voor ons verandert er alleen niks. Wij blijven ons kunstje gewoon via het internet doen”.