Patriot is van alle markten thuis: Het wapensysteem dat boven aan het verlanglijstje van Zelensky staat

Een Nederlandse Patriot raket wordt afgevuurd tijdens een oefening. Op het verlanglijstje dat Oekraïne heeft ingediend bij de NAVO staan ze boven aan. Foto Defensie

Premier Mark Rutte zei vorige week dinsdag tijdens het overleg met de Amerikaanse president Joe Biden in het Witte Huis dat Nederland de intentie heeft om mee te gaan doen aan het initiatief van Duitsland en de Verenigde Staten om Patriots naar Oekraïne te sturen. Wonderlijk hoe iets van de ene op de andere dag in het centrum van de belangstelling kan komen te staan. Tot voor kort had, op de insiders na, nog maar weinig mensen van dit wapensysteem gehoord en nu ligt het woord ‘Patriot’ ineens op een ieders lip. Vandaag in Luchtpost achtergronden bij dit effectieve luchtverdedigingssysteem.

Het Nederlandse leger beschikt al sinds 1987 over de Patriot. Vorig jaar nog werd een Nederlandse Patriot-eenheid ingezet in Slowakije, kort na de inval van Rusland in Oekraïne. Nederlandse Patriots werden tijdens de Golfoorlog aan het begin van de jaren ‘90 ook ingezet in Israël en Turkije. Bij de productie van de Patriots zijn ook Nederlanders betrokken. De lanceerbuizen voor dit raketsysteem worden namelijk al vanaf het eind van de jaren ’80 vervaardigd door het Hoogeveense GKN Aerospace bedrijf (het vroegere Fokker).

Mart de Kruif

Oud-commandant van de Landstrijdkrachten Mart de Kruif: „De Patriot is in beginsel een vrij oud systeem, maar wel een dat steeds wordt geüpdatet. Een unit is samengesteld uit een grondradar, een lanceerinstallatie voor de raketten, een generator en een commando-controle-eenheid voor alle verbindingen, ook met andere legeronderdelen. Als luchtverdediging is de Patriot effectief op grote hoogte, maar ook op lager bij de grond”, vertelt de Kruif.

De radar van de Patriot kan honderden kilometers ver kijken naar wat eraan komt, ruim vijftig vijandelijke vliegtuigen of raketten tegelijk volgen en vervolgens in één salvo acht raketten naar de doelen sturen die het meeste gevaar opleveren. Met enorme snelheid, zo’n 5000 kilometer per uur, worden vijandelijke raketten uitgeschakeld. Het Patriot systeem is geheel gemonteerd op voertuigen en daardoor zeer mobiel en moeilijk op te sporen voor de vijand. Binnen twee uur na een verplaatsing is de eenheid weer vuur gereed. De raketten zitten ‘reisklaar’ opgeborgen in containers. Je krijgt alleen een raket te zien als die wordt afgevuurd. Een Patriot raket is ruim 5 meter lang en heeft een doorsnede van 40 centimeter. Doelen tot op een hoogte van 22 kilometer en op ruim 60 kilometer afstand kunnen met de Patriot worden neergehaald.

Te duur voor drones

Eén zo’n Patriot-raket kost omgerekend 3,7 miljoen euro, de lanceerinstallaties kosten 9,5 miljoen euro per stuk. De Kruif: ,,Met één zo’n unit kun je een stad als Arnhem beschermen. Voor een grote stad als Kiev heb je er meerdere nodig.” Kunnen Patriots de hele luchtverdediging van een land voor hun rekening nemen? Nee. Niet voor het neerhalen van drones van een paar duizend euro per stuk in elk geval. Dat kunnen ze wel, maar daarvoor zijn de raketten van het Patriot-systeem, met hun prijs van ruim drie miljoen euro per stuk, te duur.

Ze zijn daarentegen uitstekend geschikt voor het hogere luchtruim en het neerhalen van helikopters, grote drones, Iraanse raketten of Russische kruisvluchtwapens. „Een Patriot kan eigenlijk alles”, aldus De Kruif. „De Russen zetten ook veel kruisraketten in die zowel vanuit de lucht zijn gelanceerd uit Tupolevs als vanuit de Zwarte Zee vanaf onderzeeboten. Ook daartegen bieden Patriots hele goede afweer. Heel Oekraïne dichttimmeren wordt echter moeilijk, ik vermoed dat ze rond Kiev geplaatst gaan worden, maar ook bij andere bevolkingscentra als Charkov, Odessa en Lviv.” .

Aanklopt

Dat Zelensky bij Nederland aanklopt voor Patriots is niet verbazingwekkend. Nederland is een van de weinige NAVO-landen die beschikken over de nieuwste Patriot variant: met de wendbare PAC-3 raket. En dat Nederland even moet slikken voordat het ‘ja’ zegt is evenmin vreemd, zegt generaal b.d. Pieter Cobelens, die voordat hij chef werd van de militaire inlichtingendienst MIVD met de Patriots heeft gewerkt. „We hebben het over een systeem waar een tekort aan is binnen de NAVO.” En gezien de enorme vraag aan wapens is de aanschaf van nieuwe systemen niet eenvoudig, zegt Cobelens. „Wat je nu weggeeft, krijg je niet zomaar weer terug, waardoor er een gat dreigt te vallen in de eigen luchtafweer van Nederland.”

Daarmee raakt hij aan de zorgen binnen defensie of Nederland niet meer weggeeft dan het zich kan veroorloven. „We hebben zelf de Patriots nodig om bijvoorbeeld de Rotterdamse of Vlissingse haven te beschermen als de oorlog verder uit de hand loopt”, aldus defensieanalist Rob de Wijk. Volgens hem moet Nederland zijn eigen veiligheid niet uit het oog verliezen bij het weggeven van wapens aan Oekraïne, hoewel de grens niet scherp is te trekken. Peter Wijninga van het Haags Centrum voor Strategische Studies maakte zelf als officier bij de luchtafweer mee hoe de Patriot bij de krijgsmacht werd afgebouwd. „We hadden ooit vier systemen. In 2011 kwamen de bezuinigingen, er moesten twee systemen en 163 functies verdwijnen. Toen heb ik gezegd dat ze dat niet moesten doen, omdat je dan net zo goed alles kunt weg doen. Met twee systemen kun je namelijk niets. Als compromis is toen één systeem in reserve gehouden, zonder bemanning.”

Nu dreigt dus opnieuw een situatie waarin Nederland te weinig Patriots overhoudt voor eigen inzet. „Ik hoop niet dat Nederland een heel systeem gaat leveren maar onderdelen. Bijvoorbeeld twee lanceeronderstellen of aparte raketten. Die zijn makkelijk in te passen in het Duitse of Amerikaanse systeem.”

Nieuws

menu