Onderhoudsploeg van graven op oude begraafplaats heeft klus geklaard: ‘We verwonderen ons elke keer opnieuw’

Drie jaar lang hebben vrijwilligers 160 historische graven op de oude begraafplaats aan de Zuiderweg, waar geen rechthebbenden meer voor aanwezig zijn, opgeknapt. Daarmee zit de flinke klus erop. Tien vrijwilligers waren wekelijks twee ochtenden in touw.

Jan Bouwmeester (links), Roelof Mulder en Henk Boer (rechts) leggen de laatste hand aan een grafsteen. In totaal hebben ze 160 graven opgeknapt.

Jan Bouwmeester (links), Roelof Mulder en Henk Boer (rechts) leggen de laatste hand aan een grafsteen. In totaal hebben ze 160 graven opgeknapt. Foto: André Weima Fotografie

Roelof Mulder, Jan Bouwmeester en Henk Boer vinden het jammer dat het karwei erop zit, maar ze verwachten niet definitief te stoppen, want ze constateren dat sommige eerder behandelde graven opnieuw een onderhoudsbeurt nodig hebben.

Het vrijwilligerswerk op het oudste gedeelte van de begraafplaats aan de Zuiderweg startte met een aanvraag door de Historische Kring Hoogeveen. Roelof Mulder (66), die bij een steenhouwerij heeft gewerkt, nam het voortouw, waarna vijf vrijwilligers zich na een oproep in De Veenmol meldden.

,,We zijn met zes vrijwilligers begonnen,” zegt Roelof Mulder. ,,Daarna kwamen er steeds meer mensen bij. Nu zijn er tien vrijwilligers, acht mannen en twee vrouwen. We begonnen met een kindergraf dat helemaal uit elkaar lag. Nu hebben we in drie jaar 160 historische graven opgeknapt. Het ging om graven uit de negentiende eeuw waar geen rechthebbenden meer voor zijn. Dan worden ze automatisch eigendom van de gemeente.”

Mos mag niet van de achterkant van de steen

De werkzaamheden aan de graven bestaan uit schoonmaken, schilderen, metselen en recht zetten. ,,Voordat we begonnen hebben we informatie gekregen over wat we wel en niet mochten doen,” zegt Jan Bouwmeester (76). ,,Mos mag je bijvoorbeeld niet van de achterkant van een steen afhalen, je mag niets vertrappen. Wij zijn zo voorzichtig mogelijk met de graven en de omgeving daarvan omgegaan. We hebben veel geleerd over het werken aan grafstenen en hekwerken. Sommige graven zijn omringd door een ijzeren hek, waarvan enkelen aangetast waren. Die hebben we geschuurd en opnieuw geschilderd. Sommige grafstenen lagen plat en waren verzakt. Die hebben we recht gezet. Daarbij hielp de gemeente ons, want wij gaan geen grafstenen tillen. Ook hebben we de letters op het graf opnieuw geschilderd, want die waren versleten en daardoor onleesbaar.”

Enige kennis van de bewerking van stenen is wenselijk en gezien zijn ervaring op het gebied van steenhouwen, is Roelof Mulder daarin de specialist. ,,Je moet wel kennis van stenen hebben. Sommige stenen mag je namelijk niet borstelen, zoals zandsteen. Dat hoest je niet uit je longen.”

Ontdekkingen

Doordat de meeste graven zwaar gehavend waren en bedekt waren met mos, zand en andersoortige aanslag, deden de vrijwilligers na het opknappen vaak verrassende ontdekkingen. ,,Ja, we hebben veel ontdekt,” zegt de 80-jarige Henk Boer, die zich verdiepte in de geschiedenis van de graven. ,,Bij het schoonmaken kwamen er teksten tevoorschijn. Zo zagen we een tekst verschijnen waaruit bleek dat oud-burgemeester van Hoogeveen Oldenbandringh, hier begraven is. Het graf stond op naam van zijn vrouw, hij stond niet op papier. Ook zagen we op een steen dat iemand brievengaarder is geweest. Er staat ook een grafmonument van hout.”

De natuur is sterk

Als we langs een graf lopen geeft Boer aan dat er twee mensen staan vermeld op de grafsteen, maar dat er zes mensen begraven liggen. ,,Ik heb andere graven ook onderzocht en het komt regelmatig voor dat er meer mensen in het graf liggen dan er op de steen vermeld staan. Dat was vaak een geldkwestie, denk ik.”

Dan komen we bij een graf waarvan de steen schots en scheef ligt. Het blijkt een graf te zijn waar nog rechthebbenden van zijn. Het is hen een doorn in het oog dat ze er niets aan mogen doen. Dan wijst Mulder op een boom, die door en over een hekwerk is gegroeid. ,,De natuur is sterk, de natuur pakt terug wat haar is afgenomen. We zien vaak dat de wortels van bomen graven gewoon wegduwen.” Hij wijst naar een ander graf. ,,Dat was een woestenij. Je kon het graf niet eens zien liggen vanwege struiken en mos die erover heen groeiden. Nu ziet het er weer prachtig uit toch?”

Kerkhof is groot geschiedenisverhaal

Op het oudste deel van de oude begraafplaats aan de Zuiderweg, blok vier, liggen veel mensen met bekende namen uit de geschiedenis van Hoogeveen, zoals Van Holthe tot Echten, Amshoff, Bruins Slot, Steenbergen en Oldenbandringh. ,,Het kerkhof is eigenlijk één groot geschiedenisverhaal. Zonder historie waren wij hier niet geweest,” merkt Mulder op. ,,Eén van de redenen waarom wij dit werk doen is de historie te bewaren voor het nageslacht.”

Tijdens hun werkzaamheden op het kerkhof hebben ze over belangstelling niet te klagen. ,,Nee, er komen regelmatig mensen kijken,” zegt Bouwmeester. ,,We krijgen veel positieve reacties. Wethouder Tabak is op bezoek geweest, zij was zeer geïnteresseerd. Het is dankbaar werk, want de graven worden er alleen maar mooier van. We zijn ook heel blij met een sponsor die anoniem wil blijven. Zo hebben we het materiaal ook kunnen kopen, zoals onder andere verf en staalborstels.”

Uitgewerkt

Na drie jaar zijn 160 graven weer toonbaar gemaakt. Daarmee is de onderhoudsploeg uitgewerkt op het kerkhof. Deze week zijn de laatste letters geschilderd. ,,Het is prachtig werk, ik zal het wel missen,” zegt Henk Boer. ,,We zullen de gezelligheid, het samen zijn zeker missen. Het is jammer dat de klus erop zit, want alles is nu schoon,” vullen Bouwmeester en Mulder aan. Er was wel een mogelijkheid hetzelfde werk te verrichten op het kerkhof in Hollandscheveld, maar dat gaan ze niet doen. ,,We hebben puur interesse in Hoogeveen. Misschien zijn er in Hollandscheveld wel enthousiaste vrijwilligers die dit mooie werk in hun dorp willen doen,” merkt het drietal op.

De drie vrijwilligers verwachten niet in een zwart gat te vallen, want ze blijven het druk genoeg houden met vooral kluswerk. Tijdens een rondgang langs de opgeknapte graven komen Bouwmeester, Boer en Mulder tot de conclusie dat sommige graven, die ze al eerder onder handen hebben gehad, opnieuw een kleine onderhoudsbeurt nodig hebben. Sommige graven zijn al weer rijkelijk bedekt met mos. ,,Het schilderwerk en metselwerk hoeft niet meer gedaan te worden, maar de graven moeten zo nu en dan toch weer schoongemaakt worden. Dat zal betekenen dat we niet helemaal stoppen, maar dat we niet meer elke week hier komen, maar minder frequent,” stelt Bouwmeester voor.

Begraven

Roelof Mulder heeft drie jaar lang wekelijks rondgelopen op de oude begraafplaats van Hoogeveen, maar hij wil zelf niet begraven worden. ,,Nee, ik wil gecremeerd worden. Ik denk dat niemand mijn graf wil onderhouden. Eerst misschien wel even, maar daarna niet meer. Dan wordt je graf geruimd. Dat hoeft voor mij niet. Op het kerkhof in Hoogeveen worden veel graven geruimd, omdat nabestaanden er niet voor willen zorgen.”