Nederlands Nieuw-Guinea: van thuisland tot overdracht

Papua dalam hatiku - Papua in ons hart Foto: Aangeleverde foto

Er resteert weinig dat nog doet terugdenken aan de evacuatie vanuit Nieuw-Guinea, de huidige Indonesische provincie Papua. Toch is er één zichtbare ‘lieu de memoire ’in Nederland die aan hun feitelijke overkomst uit deze laatste Nederlandse kolonie herinnert. Het betreft een gedenkteken in de poort van de Willem de Zwijgerkazerne in Wezep.

In veel woonkamers van families uit Nieuw-Guinea hangt typerend houtsnijwerk aan de muur of staat een opgezette paradijsvogel op de kast. Vaak hangen er tropische schilderijen en sprekende zwart-wit foto’s uit de tijd van weleer. Het nodigt uit tot gesprek over onze geschiedenis en/of onze roots en herinnert aan die andere wereld waar wij ons (soms) ook onderdeel van voelen.

Erfgoed Papoea’s

Ter ere van ons 60-jarig jubileumfeest vragen we aandacht voor de verdwijning van het erfgoed van de Papoea’s, zowel in Papua als in Nederland. Het is eigenlijk vreemd dat het verhaal van de Papoea’s onbekend is. Het verhaal maakt een onderbelicht deel uit van de Nederlandse geschiedenis. De keuzes die door Nederland zijn gemaakt in de jaren ’60 bepalen tot op de dag van vandaag het lot van de Papoea’s. Hun geschiedenis is onze geschiedenis.

Er werd vanuit Nederland gestreden voor een vrij, zelfstandig West-Papua. Het was een vergeefs gevecht om zelfbestuur, want de wereld zag het Papoea-volk niet staan. Nederland beloofde de Papoea’s een zelfstandige staat in het westelijk deel van Nieuw-Guinea en de Nieuw-Guinea Raad moest die onafhankelijkheid voorbereiden.

Indonesië was al lang en breed onafhankelijk en op 15 augustus 1962 zou ook Nederlands Nieuw-Guinea - tot die tijd onder Nederlands bestuur - zelfbeschikkingsrecht verkrijgen. Dat had de Nederlandse regering beloofd. De Nieuw-Guinea Raad was het vertegenwoordigend bestuur tussen april 1961 en april 1963. Een vlag ‘de Morgenster’ en een volkslied ‘Hai Tanahku Papua (O, mijn land Papoea)’ werden ingesteld.

1 december 1961

Nooit waren de Papoea’s dichter bij onafhankelijkheid dan op 1 december 1961, de dag dat in de hoofdstad Hollandia voor het eerst de Morgenster werd gehesen en het Papoea volkslied werd gespeeld. Voor de Papoea’s is sindsdien 1 december hun ‘nationale dag’. Het is de dag waarop zij formeel soevereiniteit verkregen (wat nog iets anders is dan onafhankelijkheid).

Maar dat beloofde zelfbestuur voor de Papoea’s kwam er nooit, want president Soekarno wilde ‘wingewest’ Papua, rijk aan koper en goud, inlijven bij Indonesië. Er kwam zelfs weer even oorlog van. Maar na politieke druk van Amerika en interventie door de VN ging Nederland door de knieën. Het moest zijn laatste restje Nederlands-Indië eind 1962 overdragen aan Indonesië. Toenmalig premier De Quay nam afscheid van de Papoea’s met de woorden: „Kijk vooruit in de toekomst met vertrouwen in de rechtvaardigheid van uw zaak en wees verzekerd dat wij jullie niet vergeten”.

Akkoord van New York

De overdracht werd geregeld in het Akkoord van New York. Afgesproken werd dat de Papoea’s zich in 1969 via een volksraadpleging mochten uitspreken over hun toekomst. Zouden ze vrij hebben mogen kiezen, dan zouden ze voor zelfbeschikking hebben gestemd. Maar die volksraadpleging bleek een nepreferendum: onder dreiging van Indonesische militairen - hetgeen VN-rapporteurs ook meldden - brachten de 1025 kiesmannen hun stem uit. De uitslag: een vrijwel unanieme keuze voor aansluiting bij Indonesië. Nederland liet het gebeuren en de hele wereld keek werkeloos toe.

Onze (voor)ouders waren optimisten, die altijd lichtpuntjes bleven zien. Eigenlijk was daar weinig reden toe, want de Papoea’s streden een verloren strijd. In Nieuw-Guinea blijven wonen was voor velen geen optie. Ondanks tegenspoed raakten zij niet verbitterd en maakten zij er het beste van. Wat onze voorgaande generaties staande hield, was hun rotsvaste vertrouwen in God, omdat ‘de Eeuwige niet laat varen het werk dat zijn hand begon’. Zij geloofden in rechtvaardigheid. En dat de Papoea’s onrecht was aangedaan, daarvan was bijna de hele wereld wel overtuigd.

Nieuws

menu