Moeilijke jaren voor musea in de regio Hoogeveen, maar er zijn ook lichtpuntjes

Voorzitter Hanneke Rozema van Onderduikersmuseum De Duikelaar in het gedeelte van het museum waar het allemaal mee begonnen is. In haar handen heeft ze een boekje met plannen hoe De Duikelaar er na de verbouwing uit gaat zien. Foto: Andre Weima Fotografie

Waar 2020 al een rampzalig jaar was voor de bezoekersaantallen en dalende omzet van musea, was dat in 2021 nog meer het geval. De musea gingen dicht, weer open en weer dicht. Toch is het niet alleen kommer en kwel.<EP,1>

Sinds het begin van de coronacrisis verloren de Nederlandse musea tot 60 procent van hun bezoekers. Pas in 2024 zullen zij de oude bezoekersaantallen weer gaan halen, is de verwachting. Medewerkers en vrijwilligers van musea uit de regio blikken terug en maken de balans op.

De Duikelaar heeft het niet slecht gedaan

En dan blijkt opvallend genoeg dat Onderduikersmuseum De Duikelaar in Nieuwlande het helemaal niet zo heel slecht heeft gedaan. Het museum aan de Julianalaan 3 opende in 2018 de deuren. In 2019 konden afgerond 2400 bezoekers worden verwelkomd. „Een mooi resultaat ondanks dat wij nog onbekend waren”, blikt voorzitter Hanneke Rozema terug. „Ons beleid was erop gericht om na vijf jaar op een getal van 7000 bezoekers te zitten. En toen kwam corona. 2020, het jaar van de herdenking van 75 jaar Bevrijding, met veel activiteiten en investeringen, moesten we een paar keer sluiten en ook na heropening aarzelden de mensen om een museum te bezoeken. Het bezoekersaantal bleef dat jaar daarom steken op 1470.” En ook 2021 begon slecht. ,,De maanden april en mei zijn voor ons heel belangrijk, maar we waren gesloten. En juist toen publiceerde Rutger Bregman zijn boekje ‘Wat maakt een verzetsheld?, dat voor een groot deel over Arnold Douwes ging. Rutger heeft Nieuwlande herhaaldelijk genoemd en dat is gelukkig blijven hangen, want aan het eind van 2021 stond de teller op 2500”, vertelt de voorzitter dankbaar.

Financiën

Financieel hebben ze het volgens Rozema kunnen redden. ,,Omdat wij de entree hebben verhoogd naar 6 euro. Daarnaast hebben we steun gehad van de overheid; de gemeente heeft uit een landelijke steunpot een subsidiebedrag van ruim 6000 euro voor het onderduikersmuseum weten te halen. Daar zijn we heel dankbaar voor. Verder hebben we nog overheidssubsidies gekregen voor een gezamenlijk bedrag van zo’n 3500 euro, onder meer bedoeld voor aanpassingen in het museum om aan de coronaregels te kunnen voldoen.”

Ook positief: het aantal vrijwilligers in De Duikelaar is de afgelopen jaren zelfs iets toegenomen. In 2019 waren dat er bij benadering 35, nu zijn dat er ruim 50. ,,Er is een gering verloop door ziekte of verhuizing, maar er komen ook telkens weer nieuwe vrijwilligers bij. Gelukkig maar, want zeker gastvrouwen/-heren kunnen we nog heel goed gebruiken, omdat we dit jaar ook op woensdag open gaan.”

App voor vrijwilligers om onderling contact te houden

Wel misten de vrijwilligers het onderlinge contact. ,,Daardoor zijn sommige vrijwilligers overgestapt naar bijvoorbeeld de tuingroep. Met drie mensen onkruid wieden op het nieuwe museumplein is verantwoord, terwijl de gastvrouwen/-heren nog steeds niet konden werken.” De vrijwilligers bleken creatief en hadden in het eerste coronajaar een grappige appvondst: ‘geef de pen door’. Rozema legt uit: ,,Om de beurt beschreef een vrijwilliger op de app hoe hij of zij de dag doorkwam, of een leuk voorval en droeg daarna de taak aan de volgende over. Om de andere dag vernam je dan hoe het de anderen verging en kon je toch met elkaar meeleven.”

Momenteel heeft De Duikelaar een wintersluiting, tot 1 maart. Daarna worden vol enthousiasme de deuren weer geopend. Plannen voor de toekomst zijn er genoeg. Zo wordt onder meer een verbouwing voorbereid.

Michielreclame

Een vergelijk met de periode voordat corona de wereld op de kop gooide kan eigenaar Michiel Luchtenberg van museum Michielreclame in Hoogeveen niet maken. Hij opende het museum in geëmailleerde reclameborden, reclame-items en blikken in juli 2020. En alhoewel het sindsdien regelmatig de deuren gesloten moest houden voor bezoekers, is Luchtenberg daar niet heel erg treurig over. „Het klinkt misschien raar, maar daardoor had ik tijd om alles goed in te richten en her en der wat aan te passen.”

(tekst loopt door na de foto)

Een bezoek aan het Hoogeveense reclamemuseum op Buitenvaart is iets bijzonders, misschien zelfs exclusief want bezoekers krijgen altijd een rondleiding. Vanuit de entreehal die al tjokvol staat met diverse reclameartikelen komen bezoekers achtereenvolgens in diverse oude ‘winkels’. Na een tabakswinkel volgen een slagerij, grutterswinkel, een oude kroeg en ook een heuse chocolaterie is in het pand aanwezig.

Ieder bezoeker krijgt een rondleiding

De verzamelaar was werkzaam in de detailhandel en zei begin 2020 zijn baan op. Michiel verhuisde met zijn vrouw Annet, die de kostwinner is, en hun hond naar het woonhuis met bedrijfspand op Buitenvaart. „Ik verzamel al meer dan 40 jaar, dus heb een grote collectie. Ik vond het zonde om dit op zolder of in de schuur te bewaren. Ik vind het veel mooier om het te laten zien en er de verhalen bij te vertellen. Mijn vrouw staat hier helemaal achter, maar omdat zij werkt doe ik de rondleidingen. Vier maanden lang zijn Annet en ik, elke dag urenlang bezig geweest met de inrichting van het pand. Als ik de hulp van mijn vrouw niet had gehad, was het nooit gelukt. Ik heb het geluk een partner te hebben die hetzelfde leuk vindt. Het verhuizen van 6000 blikken en 600 emaille reclameborden vergt teamwork.”

Drie maal gratis

Het reclamemuseum is echt een hobby. Zowel het bezoek en het parkeren als een kop koffie is er gratis en handelen in de oude reclame-items doet de 56-jarige Hoogevener nauwelijks. „Op zolder is wel een winkeltje waar ik bijvoorbeeld dubbele blikken verkoop en items die echt niet in de collectie passen. Maar het liefst ruil ik spullen.” Door de coronamaatregelen is Luchtenberg gaan werken met bezoeken op afspraak. Dat bevalt zo goed dat hij dat wil blijven doen. „Dat houd ik erin. Het werkt prettig. Ik plan een bezoek in de ochtend en een in de middag. En iedereen krijgt een persoonlijke tour door het museum, want dat is toch het mooist? Vertellen over de spullen. Overal zit een verhaal achter. De meeste bezoekers zijn toeristen.”

In de kelder is de ‘museumwerkplaats’ en de plek waar groepen aan de tafel een kop koffie kunnen drinken bij de warmte van de houtkachel. „Ik weet nog dat ik een vriendengroepje van drie op bezoek had. Zij bezoeken ieder jaar iets wat hen totaal onbekend is. Ze zaten hier wat stilletjes met hun kop koffie aan de tafel. Ik vroeg hen voorzichtig of ze er wel iets aan vonden. Ze bleken helemaal overdonderd te zijn. Ze vonden het geweldig. Daarna kwamen ze helemaal los met verhalen”, lacht hij bij de herinnering.

Belangstellenden die rondgeleid willen worden kunnen een afspraak maken (06-51012446). „Ik heb centraal in het museum ook allerlei Hoogeveense reclameborden en blikken. Wie nog bijzondere items heeft kan ook altijd bellen. Want weggooien, dat is zo zonde!”

Jonge bezoekers

Museum de Karstenhoeve in Ruinerwold kampt sinds de komst van corona met dalende bezoekerscijfers. ,,Het is leuk dat het museum financieel wat ondersteund wordt door de gemeente, maar uiteindelijk wil je toch graag zelf weer je eigen broek op kunnen houden. Het museum blijft wel bestaan, maar het is geen vetpot”, zegt Petra Hessels van de Karstenhoeve.

Het museum ontving vorig jaar 2879 bezoekers, in 2019 waren dat er 6000. Toch ziet Hessels een lichtpunt en dat is de opmerkelijke groei in het aantal jongere bezoekers. ,,Dat is echt opvallend. Vooral in de zomerperiode, waarin veel Nederlanders in eigen land op vakantie gingen, kwamen er aanzienlijk meer gezinnen en jonge mensen naar ons museum toe. In die zomermaanden hadden wij het eigenlijk nog drukker dan de jaren daarvoor”, vertelt Hessels.

‘Dramatisch’

De Gemeenteweg van Staphorst op een koude ochtend in januari. Het is rustig op straat. Een dame in klederdracht, lapt de ramen en poetst de groene luiken van het huis. Wie over de Diek rijdt, kan niet om de boerderijen heen. Uit het niets doemt een bord op: Museum Staphorst. Hier staat een monumentale boerderij daterend uit 1850. Inmiddels doet de boerderij al 40 jaar dienst als museum en behoort het al jaren tot de best bezochte musea van de regio.

(tekst loopt door na de foto)

Voorzitter Jan Talen woont op een steenworp afstand van het historische pand. Binnen zit hij aan een ronde tafel, met naast hem penningmeester Gerrit Haasjes. Dan klinkt de vraag: Hoe waren de afgelopen twee coronajaren voor het museum? ,,Dramatisch”, vertelt Haasjes ietwat terneergeslagen. Het museum ging van 9000 bezoekers in 2019 naar 4200 in 2021. ,,De coronajaren hebben een zeer negatief effect op de omzet, maar er is absoluut geen angst voor het voortbestaan. Mede dankzij de financiële steun van de overheid houden we het goed vol”, zegt de penningmeester. ,,Er zijn nog wat reserves en ook hebben we de afgelopen jaren zuinig geleefd, omdat we spaarden voor een uitbreiding.” Ondanks de misère heeft het museum nog steeds uitbreidingsplannen. Het idee is om in de tuin voor de boerderij een kelder te realiseren.

Als geroepen

In het Stedelijk Museum in Meppel staan de vrijwilligers al klaar voor een nieuwe dag. De blijdschap was groot toen dinsdagavond het verlossende woord van premier Mark Rutte kwam: ‘Musea mogen weer open’. De heropening komt als geroepen. Hoewel de definitieve bezoekersaantallen over het jaar 2021 nog niet bekend zijn, laat conservator Mieke Mulders weten dat ook hier het aantal bezoekers flink is gedaald. ,,Wel nam het aantal bezoekers vanuit de Randstad toe. Dit heeft natuurlijk te maken met de vakantie in eigen land, maar ook met het soort tentoonstellingen dat we aanbieden: regionaal typisch, maar met (inter)nationale uitstraling.”

Behalve de dalende bezoekersaantallen is er ook een daling te zien in het aantal vrijwilligers. Vooral ouderen zijn afgehaakt. Als kwetsbare groep willen zij geen onnodig risico lopen. Nu de musea weer open mogen, moeten organisaties op zoek naar nieuwe vrijwillige medewerkers. ,,Normaal gesproken zijn wij zes dagen per week open, nu maar drie. Dat komt puur door het tekort aan vrijwilligers. Wij willen dolgraag vaker open’’, vertelt de conservator.

Met een audiotour land een Vermeer, Rembrandt en Picasso... vervalst weliswaar

Wie museum Valse Kunst in Vledder binnenstapt, waant zich in een verrassende ruimte met veel licht en schilderijen. Er hangt een Vermeer, een Rembrandt én zelfs een kunstwerk van Picasso: vals weliswaar, maar identiek en even mooi. Ook het wereldberoemde schilderij Mona Lisa van Leonardo da Vinci heeft een prominente plek gekregen in het museum; een item van internationale allure. Nieuw is de komst van een mp3-speler. ,,Door een tekort aan vrijwilligers zijn wij overgestapt naar een zogeheten audiotour”, vertelt coördinator Sandra Goos. Een noodgreep benadrukt ze: ,,Onze voorkeur gaat uit naar een rondleiding, gegeven door een van onze vrijwilligers. Dat is veel persoonlijker en bezoekers kunnen gericht vragen stellen. Maar die luxe is er momenteel niet. Het vinden van nieuwe vrijwilligers is een grote uitdaging.” Het museum ging van ruim 50 vrijwillige medewerkers naar krap 40 vrijwilligers in 2021.

(tekst loopt door na de foto)

Tegenslag

Museum Valse Kunst sloot 2021 af met 4200 bezoekers tegen 6600 in 2019, een financiële tegenslag. ,,We komen er wel overheen”, zegt Gerard van Wijk, verantwoordelijk voor de communicatie van Museum Valse Kunst. ,,Natuurlijk hebben wij een klap gehad, maar het is niet zo dat dit museum wankelt.” Een van de zorgen die dit museum heeft, is de huisvesting. ,,Het pand is voor het museum een zorgenkind, met name de verantwoordelijkheid voor het onderhoud, maar de financiële basis is nog steeds solide”, aldus Van Wijk.

Wachten

Nu musea weer open mogen, is het afwachten of de bezoekers terugkeren. „Op dit moment is het een kwestie van hopen. We zullen toch moeten afwachten. Wij zijn er in ieder geval klaar voor en proberen er van alles aan te doen om mensen te trekken”, zegt voorzitter Talen van Museum Staphorst. ,,Het wachten is voor ons nu het spannendst.”

Nieuws

menu