Judith Duinkerken houdt witbuikegels en doet onderzoek naar hun eet- en leefgedrag. Van uit de hand gelopen hobby naar levenswerk

Een gewone straat in een gewone wijk, maar achter de voordeur leven naast Judith Duinkerken, haar man Gerard en katten wel heel bijzondere huisdieren: witbuikegels. Ze zijn bewerkelijker (en duurder) dan een hamster of cavia. Ook zijn ze lang niet allemaal even tam en lief, maar: „Ze zijn heel leuk, nieuwsgierig én heel grappig”, zegt Judith stellig. Zij kan het weten, want naast gepassioneerd egeleigenaar is ze fokker en doet ze op professionele wijze onderzoek naar deze bijzondere dieren.

Judith Duinkerken fokt witbuikegels.

Judith Duinkerken fokt witbuikegels. Foto: André Weima Fotografie

Judith, geboren in Zwolle, groeide op in Hattem. Zoals veel kinderen had ze hamsters, muizen en cavia’s. Ook toen ze tien jaar geleden voor de liefde naar Hoogeveen kwam, hield ze deze dieren nog steeds. „Als je eenmaal zo’n liefhebberij hebt, dan stop je daar niet zo gauw mee”, vertelt ze. „Helaas kwam er toch op een heel vervelende manier een eind aan. Ik kocht een muis en die bleek een zeer besmettelijke ziekte onder de leden te hebben. Binnen een maand waren alle dieren dood. Dat was intriest. We hebben toen de hokken afgebroken en hebben een tijd geen kleine huisdieren meer gehad, maar het bleef wel kriebelen.”

Met horten en stoten

„Mijn eerste witbuikegel Bella was een opvangertje via Marktplaats. Zo ging dat in die tijd (medio 2011) eigenlijk voor iedereen.” Judith zocht naar informatie hoe ze het diertje het best kon opvangen. De Hoogeveense vertelt: „Een echte fokkerij met alles erop en eraan was er toen nog niet. Ik kon zelf maar weinig informatie over de dieren vinden, dus ook het houden van de witbuikegel ging met horten en stoten. Maar met de tijd kwam ook meer ervaring en ik vertaalde veel artikelen en websites uit het Engels en Duits, waar de dieren veel populairder waren dan hier. De vraag naar informatie in Nederland was groot en dus heb ik in eerste instantie een forum gemaakt waar mensen konden discussiëren over het houden van de egels. Dat werd groter en daar is uiteindelijk een website genaamd Witbuikegel Wiki uit voortgekomen. Dit was een website met alle basisinformatie, overzichtelijk in het Nederlands. Vanuit het forum kwamen veel mensen bij mij die de verzorging te veel vonden. Of ze hadden een egel buiten gevonden en wisten niet wat te doen met het dier. Via via kwamen ze vaak bij mij terecht. Daar reisde ik destijds heel Nederland voor door. Naar gelang ik verder ging met informatie vinden en vertalen, merkte ik dat mensen die hulp steeds minder nodig hadden. Er kwam daarentegen juist meer vraag naar mogelijkheden om een egel te kopen. Zo is het fokken begonnen en dat was ook het moment dat ik écht verder wilde met dit werk.”

(Tekst loopt door onder de foto)


Vanuit het fokken kwamen de verdere plannen. „Ik wilde het wel goed doen. In een poging om meer informatie naar buiten te krijgen en mensen een beter alternatief te bieden dan een egel te kopen via Marktplaats met allerlei kwaaltjes, besloot ik te gaan werken met stambomen en regelmatige gezondheidscontroles. Dat ging gepaard met een website voor de fokkerij, met alle basisinformatie en aanvullende informatie op één plek verzameld. Naast Witbuikegel Wiki startte ik Hedgery Namasté. Onze egels houden we hier thuis en ook als ze op late leeftijd met pensioen gaan, verhuizen ze niet.” Er werden contacten gelegd met fokkers in heel Nederland, maar ook in het buitenland. Judiths fokkerij kreeg de klinkende naam Hedgery of the High Moors , vernoemd naar Hoogeveen. Tegenwoordig zijn alle activiteiten samengevoegd tot één naam: The Hedgehog Program . Ze heeft eveneens haar vakbekwaamheidscertificaat behaald om de dieren professioneel te mogen fokken en verkopen.

‘Egels in de wetenschap erg onderschat’

Judith kijkt terug: „Ik kreeg mijn eerste witbuikegel Bella in augustus 2011. Ik ben in oktober 2014 begonnen met fokken en kreeg in maart 2015 mijn eerste nestje. Op dat moment ben ik ook begonnen met het opzetten van de eerste digitale onderzoeken, op basis van stambomen van andere fokkers (met name in het buitenland: Engeland, Duitsland). Pas in 2019 is The Hedgehog Program ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en ben ik écht voor professioneel onderzoek gegaan. Mijn eerste onderzoek naar genetica en kleuren van de witbuikegel heb ik in 2019 afgerond. Ik ben momenteel bezig dit onderzoek af te ronden en (het laten) publiceren ervan. In 2019 ben ik begonnen met een microscopische studie naar de pigmentatie en structuur van stekels en haren tussen verschillende soorten egels en tenreks (lijkt op een egel, is echter nog dichter verwant aan de Afrikaanse olifant dan aan de egelfamilie, red.). Daarvan heb ik nu 75 samples in huis, van 5 soorten egels en 3 soorten tenreks. Deze zijn allemaal gedoneerd door houders van de soorten ofwel door opvangcentra. De stekels en haren van de Europese egel komen bijvoorbeeld van egelopvang ’t Egelhuus in Hollandscheveld en de stekels en haren van de Zuid-Afrikaanse egel komen van een opvang uit Zuid-Afrika, vlak bij de grens van Swaziland. Echt professioneel onderzoek wil ik het nog niet noemen: ik ben niet gelieerd aan een academisch instituut. Ik heb niet het materieel om intensieve studies te doen. Maar grondleggend onderzoek durf ik het gerust te noemen: egels worden in de wetenschap nog steeds erg onderschat, helaas.”

(Tekst loopt door onder de foto’s)

Leven met egels

„Dit is écht mijn fulltime baan geworden”, antwoordt Judith op de vraag hoe ze dit combineert met werken. „Ik ben elke dag en dan ook de hele dag met de egels bezig. Het verschilt per dag, ik ben ook regelmatig een volle dag bezig met verschonen, gezondheidscontroles of simpelweg een nestje socialiseren. Alles is afhankelijk van de situatie van de egels. Ik heb een volledige kamer ingericht in onze woning die is aangepast voor de egels. Die is verwarmd, met meerdere ruime verblijven en natuurlijk mijn eigen labtafel met microscoop en toebehoren. Ik kan hier heel veel egels houden, maar ik houd het op maximaal 25 egels inclusief de oudere gepensioneerde egeltjes. Dan weet ik zeker dat ik meer dan genoeg tijd voor ze allemaal heb, zodat ze niks tekort komen. Dat is wel exclusief nestjes (3 tot 6 jongen). Ik houd ze niet in paartjes: de mannen zitten allemaal apart van elkaar omdat ze anders gaan vechten. De dames zitten in een groep, maar in het wild leven ze solitair. Vrouwelijke witbuikegels in het wild tolereren elkaar prima en sommige delen hun slaapplek voor langere tijd. Momenteel hebben we vijf mannen en acht dames, waarvan twee dames met pensioen zijn. „De dames behalen het recht op pensioen na drie nestjes of bij het behalen van de leeftijd van tweeëneenhalf jaar.”

Egels houden, niet voor iedereen

Judith waarschuwt voor het lichtvaardig aanschaffen van een egel: „Een witbuikegel is een exotisch dier en dat betekent dat ze van origine uit een land komen met een volledig ander klimaat dan dat van ons. Het zijn geen gangbare dieren en ze zijn ook niet volledig gedomesticeerd. Dat maakt ze een stuk duurder dan een cavia of een hamster en ook gelijk een stuk minder geschikt voor kinderen. Ze zijn namelijk lang niet allemaal even lief en tam, wel heel defensief. Met veel geduld, een goede socialisatie vanaf jonge leeftijd en een eigenaar die veel tijd steekt in het krijgen van een band met een witbuikegel, zijn ze echter heel leuk, nieuwsgierig én heel grappig. Er gaat nog een heel proces aan vooraf om een witbuikegel te kopen van een fokker, de meesten vragen om een vragenlijst in te vullen om de kennis van de potentiële eigenaar te testen en om de situatie te leren kennen, zodat ze een egel krijgen die echt bij het gezin past. Dat klinkt heel gek, maar witbuikegels hebben écht een typisch eigen karakter. Een gezin met jongere kinderen verkoop je niet zo gauw een egel die snel defensief wordt. Ik steek dus veel tijd in mensen die nadenken over een witbuikegel als huisdier voordat ze hun nieuwe huisdier daadwerkelijk mee naar huis mogen nemen.”

De prijs ligt gemiddeld tussen de 75 en 200 euro. Dat heeft te maken met de ervaring van de fokker en het soort startpakket dat de fokker meegeeft. Ook de kleur en de voorouders bepalen de prijs. „Qua verzorging zit je al gauw aan de 30-100 euro per maand. Hierin is verwarming meegerekend, het voer, de bodembedekking, aanvullend insectendieet en eventuele medicatie, omdat witbuikegels ook best gevoelige dieren zijn. Goedkope huisdieren zijn het dus zeker niet.”

Veldonderzoek in Oeganda

Op dit moment zit Judith samen met twee biologen, een collega-fokker en Oegandese wetenschappers midden in de voorbereiding van een veldonderzoek in Oeganda. „We hebben al onderdak, maar moeten nog fondsen werven voor vervoer. Het is wel een gedoe met vergunningen. Door de verkoop van egels en mijn boeken bekostig ik het onderzoek.” Ook de reisbeperkingen door corona houden de boel in de wacht. Daarmee heeft ze mooi tijd om in Nederland al een voorbereidend veldonderzoek te doen. „Dit onderzoek is voornamelijk een manier om onderzoeksmethoden te testen. Ik hoop vooral een aantal egels te kunnen filmen met een speciale nachtbril, zodat ik op basis daarvan het gedrag kan bestuderen en vergelijken met gelijke onderzoeken. Op die manier kan ik kijken of de huidige methoden genoeg zijn voor het veldonderzoek in Oeganda en voor toekomstige projecten in andere landen, op andere egelsoorten. Daarnaast hoop ik een aantal ontlastingsmonsters te kunnen verzamelen om onder de microscoop te bestuderen. Daarmee kun je bijvoorbeeld zien wat er de afgelopen dag is gegeten, maar ook of de dieren last hebben van interne parasieten en zo ja, welke. Overdag lijkt er niet zoveel te beleven op egelgebied, maar augustus en september zijn nog steeds het seizoen voor zogenoemde ‘herfstnestjes’ en kunnen jonge egeltjes overdag nog wel eens zoeken naar voedsel of water. Maar ’s nachts is natuurlijk het meeste werk. Ik blijf dus wel dag en nacht op locatie. Ik zoek daarom naar een plekje waar ik mijn tent mag opzetten op iemands erf. Eventueel kunnen douchen en gebruik mogen maken van het toilet zou wel heel fijn zijn natuurlijk!”

Judiths onderzoek is te volgen op: hedgehogprogram.com

https://hedgehogprogram.com/nl/ https://www.bravenewbooks.nl/site/?r=userwebsite/bookdetails&id=111655