Jan van der Sleen speurt naar oud-onderduikers uit Nieuwlande en heeft er weer een gevonden aan de Brugstraat.

Jan van der Sleen speurt naar oud-onderduikers uit Nieuwlande

Jan van der Sleen speurt naar oud-onderduikers uit Nieuwlande en heeft er weer een gevonden aan de Brugstraat. Foto: André Weima

Het is nog net niet zijn levenswerk, maar mooi vindt hij het wel. Jan van der Sleen (61) zoekt al jaren de levensweg van Joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog ondergedoken zaten in Nieuwlande en dat waren er nogal wat. Dit keer is het Van der Sleen gelukt om Johnny Bamberg op te sporen. Deze man zat van zijn 3e tot 6e levensjaar ondergedoken zat bij de familie Van der Vinne aan de Brugstraat 17. Mooi nieuws: Bamberg leeft nog, is 82 jaar en komt binnenkort voor een interview naar Nieuwlande.

Vanuit de woonkamer heeft Van der Sleen uitzicht op de Brugstraat 17. Een kleine boerderij in het open veld aan de lange weg in het dorp. Het is de boerderij waar de Joodse Bamberg als klein jongetje ondergedoken zat. Hij was vanaf 16 augustus 1942 op diverse plaatsen ondergedoken en de exacte datum dat hij in Nieuwlande kwam is nog niet helemaal zeker. In ieder geval zat Bamberg tot januari 1945 bij Ake van der Vinne en Hendrika van der Vinne-Hiddink. ,,Johnny komt oorspronkelijk uit Winschoten. Zijn Joodse ouders Davied Benjamin Bamberg, onderwijzer en Berendje Levitus zaten ondergedoken in Zuidlaren en waarschijnlijk kon er geen kind terecht want Johnny zat onder andere ondergedoken in Nieuwlande. Daar verbleef hij tot er een razzia plaatsvond”, vertelt Van der Sleen.

Opgepakt door SS’er Dirk Hoogendam

Bamberg werd samen met zijn ‘onderduikvader’ Ake opgepakt door de SS’er Dirk Hoogendam uit Hollandscheveld. ,,Ake en Johnny werden afgevoerd naar de gevangenis in Assen. Tijdens de 6 weken in de gevangenis zijn ze mishandeld en verhoord, ook de toen 6-jarige Johnny. Ake werd getransporteerd naar een werkkamp in Duitsland en Johnny ging naar Kamp Westerbork. De treintransporten reden toen niet meer naar vernietigingskampen en de 6-jarige jongen overleefde deze verschrikking.”

Bamberg zat tot de bevrijding in mei 1945 enkele maanden in Kamp Westerbork. ,,De bevrijding kwam en zijn vader en moeder melden zich bij Kamp Westerbork voor hun zoontje. Hij herkende hen niet meer, hij had ze 3 jaar niet meer gezien. Hoe zijn ouders wisten dat Johnny in Westerbork verbleef? Via de kanalen van het verzet denk ik. Die communicatielijntjes liepen heel ingenieus.”

Naar Israël

Bamberg werd gelukkig herenigd met zijn ouders. Hij emigreerde in 1970 naar Israël, waar hij meevocht in drie oorlogen. Hij woonde daar 20 jaar. In 1990 kwam hij terug naar Nederland. ,,Hij woont nu in Voorburg”, vertelt Van der Sleen. Zijn spoor naar Bamberg liep jarenlang nergens op uit. Totdat hij eens wat ging spelen met de namen. ,,Johnny heette officieel Jacob. Ik wist dat zijn vader David heette, maar ik wist niet dat je het op een andere manier schreef. Dus ben ik na een ingeving gaan zoeken en kwam ik uit bij een interview in Trouw. Daarin werd ook Johnny Bamberg genoemd. Na een bericht op Facebook kreeg ik via één van de kleinkinderen van Ake van der Vinne een telefoonnummer en e-mailadres, hij wist alleen niet of deze nog klopte. Ik kreeg veel reacties via Facebook en hulp van een dorpsgenoot die goed bekend was in de Joodse samenleving.”

Van der Sleen had de afgelopen jaren niet zoveel tijd voor zijn speurwerk, maar wegens de coronacrisis is zijn agenda iets minder gevuld. ,,Daar komt ook nog eens bij dat het winter was. Dan ga je er toch meer mee bezig. Het is een mooie tijdinvulling.” Van der Sleen doet dit al jaren en heeft al veel oud-onderduikers opgespoord en met hun gepraat over hun tijd in Nieuwlande. ,,De eerste was Teunis de Vries, ergens in de jaren 90. Toen het internet kwam werd het een stuk makkelijker en in 2010 had ik het gevonden. Voor het internettijdperk moest je dus zoeken in archieven en die fysiek bezoeken. Aan die zoektocht heb ik nog steeds goede herinneringen. De familie stelde het echt op prijs dat ik hem opspoorde. Zijn dochter wilde graag weten wat er met haar vader gebeurd was en later bleek dus dat hij overleden was in een concentratiekamp Neuengamme.”

Maar lange niet allemaal zijn ze te vinden. Hij heeft nog meerdere personen die hij zoekt, zoals Sally Appel, Elly Kapper en Geert Zwiers. Van de eerste loopt het spoor dood in Amerika. ,,Ik heb zijn e-mailadres, maar hij reageert niet. Dat kan maar twee dingen betekenen: of hij leeft niet meer of hij wil niet meer over de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog praten. Ik hoop dat ik hem nog een keer te spreken krijg.”

Compleet beeld

Want hoe langer Van der Sleen wacht met het zoeken, hoe groter de kans is dat de mensen die wat over Nieuwlande en de Tweede Wereldoorlog niet meer leven. Hoe meer mensen Van der Sleen interviewt, hoe completer het beeld wordt. Daarom is de Nieuwlandenaar ook blij dat hij Bamberg naar Nieuwlande kan halen. ,,Die is nog hartstikke fit op zijn 82 e . Hij rijdt nog auto en hij komt zelfs regelmatig dichtbij omdat zijn vriendin in Norg woont. Die kent de wegen hier op zijn duimpje.”

Het interview met Bamberg wordt in het Onderduikersmuseum in Nieuwlande opgenomen en later gedigitaliseerd. Waarschijnlijk wil het museum een expositie wijden aan de tijd van de kleine Bamberg in Nieuwlande.