Zwerfkat in de Boerenveensche Plassen.

Huiskat in top 100 van invasieve exoten van de IUCN

Zwerfkat in de Boerenveensche Plassen. Hero Moorlag

Natuurcorrespondent Hero Moorlag vertelt wekelijks in de rubriek Groen en Doen over uiteenlopende onderwerpen op het gebied van flora en fauna. Deze week: de invloed van gedomesticeerde katten op de biodiversiteit blijkt groot.

Je denkt bij Felix catus (huiskat) nou niet direct aan een exoot. Veeleer zien we Amerikaanse rivierkreeft, grote Alexanderparkiet (Amsterdam), zonnebaars, Japanse duizendknoop en nijlgans als exoten die sommige natuurliefhebbers liever kwijt dan rijk zijn. In de Oude Kene bij Hoogeveen trof ik een geelbuikschildpad. Prachtig dier, maar ook een exoot. De International Union for Conservation of Nature (IUCN) kwam onlangs met haar top 100 van in Europa verschenen exoten.

Enorme ecologische impact

Onze huiskat wordt daarin aangemerkt als een exoot van oorsprong. En dan wel een exoot die een enorme ecologische impact heeft. Want de naar schatting drie miljoen (huis)katten in ons land doden op jaarbasis minimaal 17 miljoen vogels. Het gaat niet alleen om jonge merels, koolmezen en roodborstjes, ook om zeldzame en bedreigde soorten als roodborsttapuit en blauwborst in onze heidegebieden. Verder vangen katten jonge hazen, konijnen, muizen, maar ook reptielen en amfibieën. De kat is een exoot met groot ecologische effect op onze inheemse fauna.

“De natuur is onze basis. Het fundament voor ons welzijn. De natuur voedt ons, houdt ons gezond en weerbaar, en levert de essentiële bouwstenen voor onze sociale en economische ontwikkeling. Zolang wij zorgen dat de natuur gezond blijft, kunnen we haar vruchten blijven plukken. En die op een eerlijke manier verdelen: met onze medemens, met andere soorten, met toekomstige generaties.”

Dat is in het kort de doelstelling van de IUCN, ’s werelds grootste en oudste organisatie voor natuurbescherming en wereldwijde autoriteit op het gebied van de status van de natuur. Het internationale hoofdkantoor is gevestigd in het Zwitserse Gland. IUCN-NL houdt kantoor in Amsterdam. Er zijn 14.000 overheden en maatschappelijke organisaties aangesloten. Die leveren 15.000 experts op het gebied van natuurbescherming, waaronder Johan van de Gronden die tien jaar directeur was van het Wereld Natuur Fonds.

Het is de IUCN die ons erop wijst dat het argument “Dat is nu eenmaal de natuur”, als het gaat om een kat die een vogel pakt, niet klopt. Als mens hebben wij een gedomesticeerd dier in de natuur gebracht, een dier dat daar niet thuishoort. Vos en marter, inheemse predatoren, moeten alle zeilen bijzetten om aan prooi te komen en verhongeren in het ergste geval. Een huiskat krijgt in eerste instantie eten van zijn baasje en gaat vervolgens de natuur in om een vogel te doden en ermee te spelen. Omderzoeker Chris Smit van Rijksuniversiteit Groningen noemt de huiskat in dat licht een gesubsidieerde predator.

Drie categorieën

Handhaving. Wat hoor je vaak hoe moeilijk dat is. Er zijn te weinig BOA’s en de politie heeft het druk met verkeerscontroles en boeven vangen. Bij mijn weten is er geen jurisprudentie bekend van een rechter die een baasje van een kat heeft bestraft wegens vogelmoord. Toch is schade aan de biodiversiteit volgens Europese wetgeving strafbaar. Katten schaden de biodiversiteit. Je kunt drie categorieën onderscheiden: huiskat, zwerfkat en verwilderde kat.

De kat die zich handhaaft in de natuur is een verwilderde kat. Deze kat moet zelf zijn voedsel vangen, kiest zelf zijn leefgebied en kan zich voortplanten wanneer hij maar wil. Zijn nageslacht bestaat uit forse katten die door duinen en heidevelden struinen op zoek naar prooi, jonge kieviten, grutto’s en wulpen. Een plaag, zeggen ze op Texel en Terschelling. Daar worden ze afgeschoten of gevangen, gechipt en gesteriliseerd door Stichting Zwerfkatten.

Duidelijk is, dat wettelijk niet is toegestaan dat katten in de natuur loslopen, of het nu een huiskat, zwerfkat of verwilderde kat is. De huiskat heeft een eigenaar. Als die doordrongen is van het feit dat zijn kat vogeltjes vangt, is hij wellicht genegen zijn kat letterlijk een belletje aan te binden, de tuin af te rasteren (catio) en het dier ’s nachts binnen te houden. Intussen springt er een zwarte kat over onze klimopheg en laat drie dikke keutels begraven achter op de plek waar ik in oktober knoflookteentjes heb geplant.