IJsvogel boven het slootje naast de sluis.

Grote gele kwikstaart en ijsvogel spoorloos verdwenen. Lege maag en weinig vetreserve nekt kwetsbare vogels

IJsvogel boven het slootje naast de sluis. Foto: Hero Moorlag

Die dappere roodborstjes. Een tocht door het Steenbergerpark in Hoogeveen en langs het Oude Diep in de bebouwde kom van wijk De Weide, levert algauw acht roodborstjes op.

Voertafels, vetbollen en potjes met pindakaas tref je in iedere tuin. In de schemer is een roodborst ’s ochtends de eerste vogel op het stokje onder de pindakaaspot in onze achtertuin. Gevolgd door heggenmus, pimpelmees, koolmees en een groepje mussen. Ik mis de winterkoning en vrees het ergste. Erg gevoelig vogeltje. De lichaamstemperatuur van een vogel ligt rond de veertig graden. In een lange winternacht met min twaalf moet hij een temperatuurverschil van 52 graden overbruggen. Dat lukt bij een volle maag en een gedekte tafel de volgende ochtend. De verbranding in een vogellichaam is intens, maar dan moet zijn maag vol zijn. Bij een voortdurend lege maag raakt de vetreserve snel op. De vogel kruipt weg en sterft. Je vindt ze zelden.


IJsvogel

Op woensdag 10 februari liep ik via het Kinholtsbos naar de spoorbrug over het Oude Diep, baggerend door hoge sneeuw. In de bebouwde kom kun je langs de beek over een verhard pad of schouwpad een wandeling maken tot de houten brug in de Vledderweg bij de bijenstal van imkervereniging De Heidebloem. Er waren toen nog enkele wakken in de beek. In een boom bij een villa zat een ijsvogel. Vanaf de houten brug door de sneeuw gebaggerd tot de eerste brug richting Echten, bij de Hooimaatsdijk. Volledige ijs- en sneeuwbedekking, slechts een eenzame reiger op de noordwal. Terug over de Vledderweg. Daar waar twee paarden en een ponny in de sneeuw staan, liggen twee slootjes die altijd openblijven. En daar zat op een rasterpaal de tweede ijsvogel. Bij de oude sluis had ik weer succes, want ook daar was open water met wilde eenden, een kuifeend en drie aalscholvers. Staande achter het hek van het monument ter nagedachtenis aan Roelof van Echten zag ik plotseling een grote gele kwikstaart op het ijs. De kwikstaart zocht op het ijs naar iets eetbaars en liet zich niet verstoren.


Hoge wintersterfte

De helderwitte keel van een grote gele kwikstaart is in het broedseizoen gitzwart. Om dat te zien, moet je naar beken in de Achterhoek waar deze kwikstaart broedt. Waar kwam de kwikstaart bij de sluis vandaan? Vermoedelijk uit Denemarken of zelfs Finland. Iedere winter zijn er in Hoogeveen twee of drie grote gele kwikstaarten. Op 10 februari verscheen plotseling ook een ijsvogel op de betonrand van de sluis. Even later ging hij in de sneeuw op de sluisdeur zitten. Zo’n hongerige vogel is dicht te naderen. Prachtig die felle kleuren blauw en rood in de sneeuw. Toen vloog hij naar het slootje tussen de sluis en de Zuidwoldigerweg. Dat slootje blijft altijd open. De ijsvogel ging boven het stromende water op een braamtak zitten, wachtend op beweging in het water. De rest van de week ging ik iedere dag kijken, maar vond zowel kwikstaart als ijsvogel niet meer. Spoorloos. Het filmpje had ik ondermeer naar Sovon-medewerker Arend van Dijk gestuurd. Hij mailde: ‘Prachtig! Maar ik houd m’n hart vast voor de kwik en de ijsvogel.’ Het filmpje staat hier: https://youtu.be/zLV4Q5XpkoA. De sterfte onder deze vogels is hoog. Door gebrek aan hun specifieke voedsel zijn ze uiterst kwetsbaar. Maar die roodborstjes komen allemaal de winter door. Wel met onze hulp. We hadden veel eerder actief wakken moeten maken voor de ijsvogel, zoals vrijwilligers in Friesland met succes deden.