Glanzende parasitaire zwam aan de stamvoet van een eik Na verwijdering van de sporen krijgt de hoed een lakglans

Natuurcorrespondent Hero Moorlag vertelt wekelijks in de rubriek Groen en Doen over uiteenlopende onderwerpen op het gebied van flora en fauna. Deze week: lakzwammen.

Gesteelde lakzwam in het Kremboongbos.

Gesteelde lakzwam in het Kremboongbos. Foto: Hero Moorlag

Eiken op grasvelden en maaimachines. Ze hebben iets gemeen. De chauffeur heeft vast wel de opdracht gekregen de onderstam van bomen niet te beschadigen. Maar het gebeurt. Als de lucht bezwangerd is van sporen van boomzwammen, houdt niets de groei van platte tonderzwam, dikrandtonderzwam, harslakzwam en misschien de gesteelde lakzwam nog tegen. Sporen maken in de beschadiging zwamdraden die uitgroeien tot een zwamvlok of mycelium. De zwamvlok maakt een hoed of dakpansgewijze hoeden aan en de boom is ernstig aangetast, zelfs tot in het kernhout. Een gezonde eik kan nieuw kernhout maken en de zwam uitbannen. Verzwakte bomen kunnen dat niet. Ze zijn ten dode opgeschreven, hoewel dat jaren kan duren. Binnen de gemeente Hoogeveen houdt men dergelijke bomen in de gaten. Ze waaien bij de eerste de beste storm om en kunnen een gevaar vormen voor wandelaars. Aan de Kinholtsweg vond ik aan de voet van een eik de vrij zeldzame harslakzwam. Na wat bruine sporen te hebben weggepoetst, werd de rode lak zichtbaar.

(tekst loopt door onder de foto)

De vier genoemde boomzwammen hebben als familienaam Ganoderma. Gano komt van het Griekse woord ganos dat glanzend betekent. Derma staat voor huid. Vooral de harslakzwam en de gesteelde lakzwam hebben een hard rood of oranje glanzend laagje op de hoed, gelijkend op lak. Op de een of andere manier dwarrelen miljoenen cacaobruine sporen van onder de hoed met een luchtwerveling naar boven en bedekken de hoed. Wil je het glanzende lakhuidje van de hoed zien, dan moet je voorzichtig een deel van de sporen wegpoetsen. Omdat het droog weer was, is op de foto niet goed te zien dat de onderkant van de hoed een geeloranje rand heeft. Bij regenachtig weer wordt dat duidelijker. De harslakzwam heet wetenschappelijk Ganoderma resinaceum. De soortnaam resinaceum betekent harsig. In jonge toestand druipt uit deze zwam een stroperige vloeistof, vooral wanneer je de hoed met je zakmes beschadigt. Die vloeistof lijkt op hars. Vanwege de taaiheid en de hardheid van deze boomzwammen zijn ze niet eetbaar. Maar in de Chinese geneeskunde gebruikt men de harslakzwam om het immuunsysteem te versterken. Na onderzoek blijkt deze zwam inderdaad stoffen te bevatten tegen bacteriën, virussen en tumoren.

Moordenaars

De monumentale oude beuk naast het oorlogsmonument in het Spaarbankbos bleek te zijn aangetast door vier soorten zwammen, waaronder de dikrandtonderzwam. Ook het mycelium van deze zwam dringt door tot in het kernhout. Vaak zijn er meerdere hoeden. Er is geen houden meer aan, de boom wordt vermoord. De platte tonderzwam aan de voet van loofbomen, vooral beuk en eik, kan dakpansgewijze hoeden maken van meer dan vijftig centimeter. Ooit vond ik in het Kremboongbos de zeldzaamste lakzwam, de gesteelde lakzwam. Ook zo’n killer. In alle gevallen verdwijnt de zwam geleidelijk als de boom dood is. Maar wat zijn deze boomzwammen mooi. Je maakt algauw een foto en wilt later nog eens kijken of ze groter zijn geworden. Dat kan teleurstellend zijn, want sommige mensen snijden de zwam met een deel van de schors met een scherp mes af, laten hem thuis uitdrogen en leggen de zwam in de vensterbank. Ze zijn inderdaad decoratief. Wereldwijd bestaan vijftig soorten Ganoderma’s en daarmee zijn vooral bosbouwers niet erg blij.