Een relict uit de ijstijd in zuidpunt Gemeente Hoogeveen - Braamberg staat op nominatie voor aardkundig monument

Natuurcorrespondent Hero Moorlag vertelt wekelijks in de rubriek Groen en Doen over uiteenlopende onderwerpen op het gebied van flora en fauna. Deze week: de Braamberg staat op nominatie voor aardkundig monument.

De Braamberg eind mei 2021.

De Braamberg eind mei 2021. Foto: Hero Moorlag

Een kame (spreek uit keem) is een smeltwaterheuvel uit de voorlaatste IJstijd, het Saalien. Deze IJstijd verliep tussen 250.000 tot 130.000 geleden. Toen het ijs smolt, ontstonden er terassen en kames van het materiaal dat het ijs uit het hoge noorden had meegevoerd. Een kame bestaat uit zand, leem en grind. In Drenthe lagen tenminste 18 kames. De meeste zijn vergraven. Zand, leem en grind werden gebruikt voor de aanleg van wegen of de bouw van een boerderij. Provincie Drenthe gaf Landschapsbeheer Drenthe opdracht de Braamberg in het zuidelijkste puntje van de Gemeente Hoogeveen te onderzoeken om er zeker van te zijn dat deze heuvel een kame is. Na intensief onderzoek bleek de Braamberg inderdaad een kame te zijn. De Provincie denkt erover de Braamberg toe te voegen aan de lijst van aardkundige monumenten.

Van bewoning was geen sprake

Tijdens de laatste IJstijd, het Weichselien, kwam het landijs niet verder dan Hamburg. In Drenthe heerste een poolklimaat. De bodem was permanent bevroren. Er ontstonden zand- en leemstormen die de kames bedekten met dekzand. De onderzoekers moesten bij het boren eerst door deze laag zand heen om bij grind en leem te komen. De Braamberg ligt op ongeveer 15 meter boven NAP, niet erg hoog, maar de heuvel stak wel boven het omliggende hoogveen uit. Van bewoning was geen sprake. Rondom lagen immers uitgestrekt moerassen. De Braamberg was een eenzame heuvel, totdat het veen was ontgonnen. Op de dalgrond werd bos aangeplant of een boer vestigde zich om akkers en weilanden aan te leggen. De onderzoekers vonden aan laag veen aan één kant van de heuvel. Vreemd. Maar wat bleek. De steilrand was ontstaan door afgraving van zand en grind voor de bouw van een boerderij. Men had naderhand het gat opgevuld met restanten veen en dat bedekt met zand. Onder het veen lagen grote stenen en grind. Conclusie: de Braamberg is een kame.

Bramen en insecten

De Braamberg ligt op de hoek van de Braambergerweg en de Linderveldweg, deels in de Gemeente Hoogeveen en deels in Kerkenveld, Gemeente De Wolden. Aan de westkant ligt een dennenbos.

Hoe komt deze smeltwaterheuvel aan zijn naam? Men denkt dat er bremstruiken groeiden en/of bramen. Braamstruiken ligt voor de hand. Vooral na de veentijd zal de heuvel in de nazomer zijn bezocht om er bramen te plukken. In juni bloeien braamstruiken. Omdat de nectar niet diep verscholen in een bloembuis ligt, kunnen niet alleen vlinders met hun lange tong, maar ook hommels en bijen bij de lekkernij komen. Hommels en bijen bestuiven de bloemen, waardoor er in nazomer en herfst bramen zijn. Voor enkele soorten nachtvlinders is de braam waardplant voor afzetting van eitjes.

Overdag heb ik op zonnige dagen op bloeiende braamstruiken vooral dagvlinders als groentje, vuurvlinder, citroenvlinder, atalanta en twee soorten dikkopjes gevonden. Libellen als platbuik en viervlek mogen graag zonnen op de bladeren van bramen. In enkele beekdalen in Drenthe kruipen boomkikkers op de bladeren en doornige takken. Zeker is, dat na de veentijd de Braamberg in cultuur is gebracht. Ook nu is dat duidelijk te zien. Aan de noordkant is, aan de Braambergerweg, een theeschenkerij. Fietsers stappen hier af voor een versnapering. Vermoedelijk komt op deze plek het bord voor de uitleg van het aardkundig monument. Hondsrug, De Kleibosch, Drouwenerzand en in onze omgeving het Nuilerveld (Herenplaten) zijn enkele aardkundige monumenten in Drenthe. De Braamberg komt daar binnenkort bij.