Een plaquette aan de Krakeelse dijk - De oude route van Hoogeveen naar Nieuwlande

Historicus Albert Metselaar duikt wekelijks voor de Hoogeveensche Courant in het verleden. Deze keer: De oude route van Hoogeveen naar Nieuwlande.

De Krakeelse Dijk, begin 20e eeuw.

De Krakeelse Dijk, begin 20e eeuw. Foto: Albert Metselaar

Alle wegen schijnen naar Rome te leiden. Alle wegen in de oude gemeente Hoogeveen kwamen uit bij de Hoofdstraat, of anders gezegd: in de ontwikkeling van het gebied ging men uit van de eerste paden en wegen bij die Hoofdstraat, en alle andere splitsten zich daar van af. Voor de wandelaar met veel energie en een goeie gezondheid, zijn de paden er voor een deel nog steeds, zoals ze in de 17e eeuw gepland waren, en in de 19e eeuw voltooid werden. Rond 1880 werd de laatste commerciële turf vergraven. Dat was onder meer achterop de Kerkhoflaan. Wie nu op Nieuwlande de Kerkhoflaan op loopt, kan nog steeds genieten van een stokoude route. Je loopt langs het gebied van het gerestaureerde onderduikershol. Je loopt door langs wat volgens Arnold Douwes de belangrijkste schuilplaats voor onderduikers van Nieuwlande was.

‘De bronchitiskeet’

In een interview vertelde Arnold Douwes precies waar die schuilplaats lag. Je ging langs de Kerkhoflaan van Nieuwlande naar Hollandscheveld. Bij het Fietsepad, nu de Meerboomweg. Ergens bij de Meerboomweg, waar deze de Kerkhoflaan kruist, daar gingen ze de bossen in. Als je de aanwijzingen van Arnold bij elkaar plaatst, dan was het tussen de Meerboomweg en het Hazepadtie, een wandelpad ten oosten van de Meerboomweg, in de bossen behorend bij de Stichting Jonkheer Rudolph van Echtenfonds, even ten zuiden van de Kerkenkavel. Daar leefden ze indien nodig onder een stuk dekzeil en sliepen op een stuk dekzeil, gewoon bovengronds. De bijnaam van deze schuilplaats was ‘de bronchitiskeet’. Van een ‘echt’ onderduikershol was hier dus geen sprake, maar ze waren onzichtbaar vanaf de paden, gewoon bovengronds, en zijn er nooit gevonden.

Wandelen waar Vincent van Gogh in 1883 ook al liep

We wandelen verder westwaarts. We hebben een flink lang eind mooie rijen oude bomen, bossen, natuur, vogels en andere dieren, rust en natuur. Dat breekt op als we langs sportvelden komen. Dan is er de begraafplaats van Hollandscheveld. We wandelen waar Vincent van Gogh in 1883 ook al liep. We gaan verder naar het westen, de Otto Zomerweg over. Hoorde allemaal ooit bij de Kerkenkavel, waar de Kerkhoflaan op loopt. Bij de Riegshoogtendijk gaan we naar het Noorden, tot we bij de Bentincksdijk arriveren. Onderweg is er zoveel te vertellen, dat we niet bij ons doel uit zouden komen, die Bentincksdijk. Ook wel Krakeelse Dijk genoemd. Hij ligt er voor een deel nog, en is goed te volgen, op de zuidkant van de A 37. Dan kom je uit bij de DOC. Vervolgens moet je via de Mr.Cramerweg het viaduct over het kanaal over zien te komen. Via de dijk langs dit kanaal kun je opnieuw de Bentincks- of Krakeelse Dijk bereiken. Wat ligt die er nog mooi groen, in het totaal vernieuwde landschap, met tal van planten opschietend tussen de bomen. Deze oude dijk is als wandelroute bewaard gebleven. En verkijk u niet op het woord ‘dijk’. In de toenmalige situatie was dat een licht verhoogd pad in het landschap, waar je droge voeten kon houden. Net zo goed als een ‘barg’ in Drenthe al ‘barg’ is als hij 1,5 meter hoog is, is ook deze lichte verhoging ‘dijk’.

Onthulling plaquette

Over de Krakeelse Dijk kon veel gesproken en herinnerd worden, maar dat was niet visueel terug te vinden. Veel bewoners van de woonwijk Wolfsbos hebben de oude herinneringen niet kunnen verwerven, omdat ze van elders kwamen. Dinsdag 15 juni jl. onthulde wethouder Janita Tabak van cultuur een plaquette bij de ingang aan de Korhoenlaan en de Lijster, van waar de Krakeelse Dijk naar twee zijden bewandeld kan worden. De plaquette is een initiatief van het Albert ten Heuvel-fonds, dat zich inzet voor het zichtbaar maken van geschiedenis in de huidige omgeving. De financiering en uitvoering kwam tot stand in samenwerking met de Gemeente Hoogeveen en de Smederijen. Het ontwerp en de druk van de plaquette zelf is van GaCreatief. We lezen:

„Het mooie door natuur omgeven wandelpad door de woonwijk Wolfsbos waar u nu loopt, heeft een geschiedenis die begint in de Gouden Eeuw. In juni 1637 liep de Hollandse landmeter Steven van Broeckhuijsen door de venen van het oude Hoogeveen, samen met veenmeester Gerrit Jacobs en de arbeiders Andries Martens, Marten Andries, Albert Lamberts, Hilbert Jans, Klaas van Steggeren, Hendrik Kiers, Hendrik Egbert en Egbert Barents. Hun voornaamste taak: een greppel graven daar waar Steven aangaf dat de grens lag tussen het gebied van de Hollandse Compagnie en dat van de ‘buren’. Dat was hier Bentincks Compagnie, oftewel ‘het Krakeel’, vanwege onderlinge ruzies. Met de inhoud van de greppel werd ernaast een pad aangelegd. Zo ontstond in de zomer van 1637 de eerste Krakeelse Dijk, niet meer dan een wandelpad en een greppel. Aan de zuidkant van de greppel lag het gebied van de Hollandse Compagnie. Een deel van de woonwijk Wolfsbos, op de noordkant van de dijk, heette dus ooit Krakeel. Op 26 oktober 1714 kwamen de participanten van de Hollandse Compagnie bij elkaar in herberg ‘De Munt’ in Amsterdam. Deze herberg bestaat nog steeds. De participanten besloten dat er op de grens van hun gebied een brede weg moest komen, een zandweg van 32 voet ‘zo ras de venen zijn uitgegraven’. Langs de weg zouden bomen moeten worden geplaatst. Zo werd het wandelpad geschikt gemaakt voor boerenwagens en snelle tweewielige rijtuigen. In de 18e en 19e eeuw werd het veen afgegraven en ontstond met deze weg ook de natuur die u nu om heen ziet. Toen de woonwijk Wolfsbos werd gebouwd, bleef de brede weg in stand. Op de weg zelf heeft nooit een tram gereden, wel ernaast. De proefrit vond plaats in september 1905 en de eerste officiële rit op 4 oktober van dit jaar. De tram reed vanuit Hoogeveen door het Haagje, over de brug over het opgaande (= kanaal) in de Wolfsbos en vervolgens door de weilanden naar het oosten. De rails lagen langs de noordkant van deze mooie laan. Haltes waren hier niet. In 1938 werden de rails verwijderd. Nadat in de jaren ‘60 van de vorige eeuw er volop nieuwe wegen omheen werden aangelegd, overgroeide deze doorgaande weg - ‘snelweg’ uit vroeger tijden - gedeeltelijk met struiken en ander groen. Deze laan is één van de mooie relieken van de Gouden Eeuw, een waar we trots op mogen zijn. Van de Krakeelse Dijk is nog een restant te vinden. Dat ligt aan de zuidkant van de A37 tussen de kaasfabriek en de Riegshoogtendijk.”


Het afgelopen jaar was voor velen de herontdekking van de natuur. Moge deze plaquette meewerken aan de herontdekking van ons verleden.