De Joodse Kitty Cohen werkte voor de Tweede Wereldoorlog op een basisschool in Pesse. In 1944 werd ze vermoord in Auschwitz. Hans Werkman wil een boek over haar schrijven en zoekt mensen die haar hebben gekend

De Joodse Kitty Cohen werkte voor de Tweede Wereldoorlog op een basisschool in Pesse. Foto: Archief Hans Werkman

‘Een ontzettend lieve juf. Je kon altijd bij haar terecht. Op een morgen, einde 1940, zat iedereen in de klas te huilen, want juffrouw Cohen was meegenomen door de Duitsers.’

Dit herinnerde een oud-leerling zich van juf Kitty Cohen, die les gaf op de openbare lagere school in Pesse.

Wie was Kitty Cohen?, vraagt Hans Werkman uit Amersfoort zich af. ,,Ik ben op zoek naar bijzonderheden over haar korte leven. Ze was in Pesse niet meegenomen door de Duitsers, zoals de oud-leerling dacht. Er volgde nog een tijd voor de klas en een onderduikperiode. In 1944 werd ze vermoord in Auschwitz, slechts 35 jaar oud. Het langst werkte ze aan de school in Pesse, ruim negen jaar.”

Schooljuf in Pesse

Cohen behoorde tot een Gronings joods gezin. In 1908 was ze als Kaatje Cohen geboren in Garrelsweer in het eenvoudige slagershuis van haar vader en moeder. Kaatje werd onderwijzeres en noemde zich toen Kitty. Tijdelijk stond ze voor de klas aan de openbare lagere school in Ruinen. Daar raakte ze bevriend met haar collega Hennie Veenema, met wie ze vaak over het Duitse gevaar voor Joden praatte.

‘In 1931 kreeg ze een vaste benoeming aan de openbare lagere school in Pesse. Waarschijnlijk bleef ze eerst in Ruinen wonen, maar later verhuisde ze naar Hoogeveen. Ze woonde in huis bij de joodse familie Braaf, later betrok ze een kamer in pension Seydel, Grote Kerkstraat 120. Ze kreeg een relatie met een vriend, maar die bedroog haar met een andere vrouw’, vertelt Werkman.

Onderduikster

In Pesse was ze volgens Werkman een geliefde onderwijzeres. ‘Tot aan die dag, einde 1940, toen ze door het gemeentebestuur van Ruinen (waar Pesse toen bij hoorde) ontslagen werd. Op Duits bevel, want Joden mochten niet in overheidsdienst werken.’

Cohen ging terug naar Garrelsweer en kreeg na een jaar een benoeming aan de Joodse school in Amersfoort. ‘Na weer een jaar werd deze school opgeheven, want door deportatie waren er uiteindelijk maar acht leerlingen over. Weer vertrok ze naar haar ouders in het noorden, ze kreeg er een vals persoonsbewijs en dook onder bij een restauranthouder in het Noord-Hollandse Oosthuizen onder de naam Catharina Cleveringa. Er was een baby in huis, voor wie ze ‘lief en zorgzaam’ was, zoals de bewoners van het huis later vertelden.’

Westerbork

Begin 1944 werd ze verraden en keerde ze terug naar Drenthe, nu naar Westerbork, met alleen de kleren die ze aan had. Juf Kitty zette zich onmiddellijk in voor de kinderen van de kampschool. ‘Maar ze werd naar barak 67 gestuurd, de strafbarak. Waarom? Onbekend. Ze heeft maar een maand in Westerbork gezeten. Betsy de Boer, die ook in pension Seydel woonde, bracht kleren voor Kitty naar Westerbork, maar het was te laat. Omdat ze een strafgeval was, was ze al versneld op de trein naar Auschwitz gezet. Drie dagen later, meteen na aankomst op 6 maart 1944, werd Kitty Cohen naar de gaskamers gestuurd.’

Oproep

De vader van Werkman was een leeftijdgenoot van Kaatje Cohen. ‘Ze groeiden op in hetzelfde dorp Garrelsweer. Hij vertelde mij vroeger wel eens over haar en haar ouders. Mijn opa was schoenmaker in Garrelsweer en schreef in zijn winkelboek dat de vader van Kaatje een paar schoenen voor haar bestelde. In de buurt van mijn huis in Amersfoort ligt een herdenkingssteentje in het trottoir voor het huis waar Kaatje woonde toen ze aan de Joodse school werkte. Ik werd nieuwsgierig en vond mensen die in Amersfoort les van haar hadden gehad. Ik wilde niet dat het meisje uit het dorp van mijn vader vergeten zou raken. Daarom heb ik de gemeente Hoogeveen gevraagd een straat in Pesse naar haar te noemen. En omdat ik schrijver ben, wil ik de flarden van haar leven verzamelen en daar een boekje van maken.’

Werkman weet weinig over haar jaren als onderwijzeres in Drenthe. Hij wil graag over haar leven schrijven en doet daarom een oproep. Wie heeft Kitty Cohen gekend?

Mailen mag naar henriette.meppelink@mediahuisnoord.nl

Nieuws

menu