Een Lockheed T-33 van de Nederlandse Luchtmacht. Dat een goede onderlinge communicatie tussen de twee inzittenden van het grootste belang is, is te lezen in deze aflevering van Luchtpost.

Bloopers uit de luchtvaartwereld: Misverstanden die op de lachspieren werken

Een Lockheed T-33 van de Nederlandse Luchtmacht. Dat een goede onderlinge communicatie tussen de twee inzittenden van het grootste belang is, is te lezen in deze aflevering van Luchtpost. Foto: Koninklijke Luchtmacht

Misverstanden in het leven van alledag kunnen aanleiding geven tot soms komische, soms vervelende situaties. Misverstanden in de wereld van de luchtvaart betekenen meestal een ramp. Denk maar aan het verschrikkelijke misverstand dat in 1977 plaatsvond op het vliegveld van Tenerife tussen de gezagvoerder van een KLM-Jumbo en de verkeersleiding met als gevolg honderden doden. Toch kan een misverstand in de luchtvaart ook een enkel keertje wel eens op de lachspieren werken, zoals u in de nu volgende –waargebeurde- verhalen kunt lezen.

Op een dag was een Lockheed T-33 van de Amerikaanse luchtmacht, een straaltrainer waarbij de beide inzittenden achter elkaar zitten, op weg van de ene vliegbasis naar de andere. Op een gegeven moment ging de vlieger in de achterste stoel even verzitten met als onverwacht resultaat dat de ‘dinghy’ (opblaasbaar reddingsbootje) dat zich onder hem bevond, opeens werd opgeblazen. Het directe gevolg daarvan was dat de man in een benarde positie kwam te verkeren: namelijk met zijn hoofd klem tegen de bovenkant van het cockpitdak, terwijl bovendien de stuurknuppel door de opgeblazen boot naar voren werd geduwd.

Onwetendheid

De vlieger in de voorste cockpit, die op dat moment het vliegtuig bestuurde, verkeerde in absolute onwetendheid omtrent het opmerkelijke gebeuren wat zich achter zijn rug afspeelde, maar bemerkte uiteraard wel dat de neus van de T-33 plotseling naar beneden ging. Hij probeerde deze ongezonde situatie te corrigeren, maar stuitte op taaie weerstand bij zijn pogingen om de stuurknuppel naar zich toe te halen. Intussen had zijn collega in de achterste cockpitstoel zijn vliegersmes te pakken gekregen, waarmee hij vervolgens de rubberboot te lijf ging. Met een enorme plof gaf de boot even later de geest, wat vergezeld ging van een grote wolk talkpoeder. Nu werd het pas echt spannend, want de vlieger in de voorste stoel, die nog steeds hardnekkige pogingen in het werk stelde om de stuurknuppel naar achteren te trekken, hoorde opeens een ‘explosie’, waarna de cockpitruimte zich vulde met ‘rookwolken’. Een motorexplosie, was zijn conclusie, waarna hij onmiddellijk de motor afzette. Door de neerdalende talkpoederwolken heen, zag de man in de achterste stoel op zijn beurt toen dat de motor was ‘uitgevallen’ en aangezien de koeien beneden in de weilanden steeds groter werden, bedacht hij zich niet langer en activeerde zijn schietstoel. Het einde van dit merkwaardige verhaal is dat de vlieger in de voorste stoel nog juist op tijd beneden zich een vliegveld zag, waar hij de T-33 zonder verdere problemen aan de grond wist te zetten. De Commissie van Onderzoek kwam uiteindelijk tot de conclusie dat het gebrek aan communicatie de oorzaak was van dit merkwaardige voorval. Beide vliegers waren zo druk met hun eigen situatie bezig geweest, dat de onderlinge communicatie -via de intercom- er helemaal bij was ingeschoten.

Het begon zo goed

Bij een ander voorval met een straaltrainer, ditmaal met een T-38, wilden de vliegers wel met elkaar communiceren, maar kon dat niet vanwege een kapotte boordradio. Een op zich klein mankement dat uiteindelijk grote gevolgen zou hebben. Zoals zo vaak, begon het beter dan het uiteindelijk zou eindigen. De lucht was blauw, het zicht oneindig, de opdracht simpel en het vliegtuig functioneerde probleemloos. Tenminste…tot ongeveer een kwartier na de start. Op dat moment kwamen de beide inzittenden, een instructeur en een leerling, tot de conclusie dat ze tegen niemand meer konden aanpraten omdat de radio er de brui aan had gegeven. En dat betrof dan zowel de boordradio -voor het contact met de grond- als de intercom voor het onderlinge contact. De instructeur op de achterste stoel, besloot de besturing over te nemen. Om de leerling-vlieger van zijn bedoeling op de hoogte te brengen, schudde hij de stuurknuppel even heen en weer. Misschien onvoldoende, maar hoe dan ook, de boodschap drong niet tot de leerling door, want deze bleef rustig doorsturen. De instructeur schudde opnieuw met de stuurknuppel en ditmaal met succes: de leerling hield verder zijn handen thuis. Even later kreeg de instructeur, ditmaal ten onrechte, de indruk dat de leerling zich toch weer met de besturing zat te bemoeien. Voor de derde keer schudde hij de stuurknuppel driftig heen en weer, waarna de leerling-vlieger, heel begrijpelijk, dacht dat het weer zijn beurt was om de besturing over te nemen. Er volgde daarop een potje ‘vrij worstelen’ met stuurknuppels met als resultaat dat de instructeur tot de conclusie kwam dat er iets grondig mis was met de besturing van het vliegtuig. Hij aarzelde vervolgens niet langer en nam prompt afscheid van zijn T-38 door zijn schietstoel in werking te stellen. Nauwelijks was hij vertrokken, of ook de leerling-vlieger activeerde zijn schietstoel. Beide vliegers kwamen heelhuids aan de grond, terwijl de T-38 een forse deuk in het landschap maakte. Het was de prijs die er werd betaald voor een falende communicatie.

Phantom

En dan nog het verhaal van die Amerikaanse Phantom-straaljager die tijdens een missie in een gebied met slecht weer belandde. Het gevolg was dat de inlaat van de snelheidsmeter verstopt raakte met ijs. Het klokje op het cockpitpaneel gaf daarop aan dat de snelheid in rap tempo terugliep, terwijl de Phantom in werkelijkheid dus met normale snelheid door het luchtruim vloog. De achterin zittende wapenofficier die onbekend was met dit ijsfenomeen, verkeerde in de veronderstelling dat het toestel iedere seconde neer kon storten, gaf een luide schreeuw en stelde zijn schietstoel in werking. De voorin zittende vlieger op zijn beurt vroeg zich af: “Wat weet hij wat ik niet weet?” en verliet eveneens de Phantom per schietstoel. Even later stonden ze, na elkaars verhaal gehoord te hebben, samen op een berg beteuterd te kijken naar de smeulende restanten van hun eens zo prachtige jachtvliegtuig.