77 jaar geleden: Met een enorme klap vloog de Mosquito bij Nieuwlande de grond in

Afgelopen woensdag 29 september is door de locoburgemeester van de gemeente Coevorden, Jeroen Huizing, aan de Veldweg in Nieuwlande een herinneringsbord onthuld ter nagedachtenis aan de twee bemanningsleden van de Engelse Mosquito die daar op 29 september 1944 is neergestort.

Peter William Fry (rechts op de foto) en Harry Smith crashten met hun Mosquito nachtjager bij Nieuwlande in de nacht van 29 op 30 september 1944. (RAF)

Peter William Fry (rechts op de foto) en Harry Smith crashten met hun Mosquito nachtjager bij Nieuwlande in de nacht van 29 op 30 september 1944. (RAF) Foto: Gerrit Boxem

In het teken van 75 jaar bevrijding stond de onthulling eigenlijk al voor dinsdag 7 april 2020 op het programma, maar die werd toen vanwege de corona-maatregelen uitgesteld. Bij de onthulling waren woensdag ook leerlingen van basisscholen in Nieuwlande aanwezig. De plechtigheid werd afgesloten met een ‘fly-by’ door een ‘Harvard’-historisch lesvliegtuig van Koninklijke Luchtmacht Historische Vlucht. Een De Havilland Mosquito nachtjager van 157 squadron van de Royal Air Force was ‘s nachts op 29 september 1944 om 01.04 uur opgestegen van RAF-vliegbasis Swannington, Norfolk voor een aanvalsvlucht op lage hoogte in Duitsland. Aan boord bevonden zich vlieger Peter William Fry (25) en navigator Harry Smith (20). Het was hun 13e missie boven Duitsland.

Onderweg werden ze verrast door een Duitse nachtjager die hen om 03.10 na een kort luchtgevecht boven Zuid-Oost Drenthe neerschoot. Hun Mosquito stortte brandend neer aan de Veldweg bij Geesbrug, waarbij de bemanning om het leven kwam. De verkoolde lichamen werden op 2 oktober 1944 begraven op de Algemene Begraafplaats te Geesbrug. Hun identiteit kon pas later worden vastgesteld aan de hand van een gevonden fragment van een zilveren sigarettenkoker met de inscriptie P.W.F. en het militaire herkenningsplaatje van Harry.

Boekje

Om de herinneringen aan haar broer Harry niet verloren te laten gaan, heeft zijn zusje Pauline in 1994, 50 jaar na de dood van haar broer, een boekje geschreven met daarin dierbare herinneringen aan Harry. In haar voorwoord schrijft ze: ,,Ik heb dit boekje over het korte leven van mijn broer geschreven met de bedoeling dat mijn kinderen en kleinkinderen iets te weten komen over hun oom die ze nooit gekend hebben en over het offer dat hij gebracht heeft voor de vrijheid van velen. Op deze manier hoop ik dat dat ene verlies in onze familie symbool staat voor alle andere slachtoffers van de oorlog. Mijn boekje is opgedragen aan de inwoners van Nieuwlande die tijdens de Tweede Wereldoorlog zoveel gedaan hebben voor hun Joodse medemens onder het motto: ‘Wat je gedaan hebt voor je buurman, heb je gedaan voor alle mensen van de wereld.’”

In het boekje, dat de naam draagt ‘One of our Aircraft is Missing’, schrijft Pauline: ,,Harry en ik konden goed met elkaar overweg. Hij was een echte grote broer voor mij die me hielp als dat nodig was, maar me ook, zoals de meeste grote broers doen, zo nu en dan wat plaagde door bijvoorbeeld mijn speelgoed te verstoppen. Harry was op school een goede leerling en ik kreeg ook vaak te horen, in het bijzonder van de wiskundeleraar, dat ik niet zo goed was als mijn grote broer. Ook won Harry veel prijzen op sportgebied, kortom: hij was een echte allrounder op wie mijn ouders erg trots waren.

Engelse Marine

Harry verliet de school uiteindelijk met een prachtige eindlijst en wilde als 16-jarige in dienst komen bij de Engelse Marine, maar daar vond mijn vader hem nog te jong voor. Harry ging toen aan de slag bij de afdeling financiën op het plaatselijke gemeentehuis en mijn moeder hoopte dat hij daar uiteindelijk hoofd van de financiële afdeling zou worden. Maar het liep allemaal anders. Toen Harry 18 was meldde hij zich aan bij de Royal Air Force (de Engelse Luchtmacht). In Canada volgde hij de officiersopleiding en vervolgens de vliegeropleiding. Daar kreeg hij ook te maken met de eerste echte tegenslag in zijn leven. Hij werd namelijk afgewezen als vlieger en overgeplaatst naar de opleiding voor navigator. Gelukkig werd hij, zo ver van huis en zijn eigen familie, in Canada als het ware ‘geadopteerd’ door een wat ouder Canadees echtpaar dat hem beschouwde als een eigen zoon. De opleiding tot navigator rondde hij met goed gevolg af en behaalde zijn brevet. Eenmaal terug in Engeland werd hij omgeschoold op het befaamde tweepersoons Mosquito jachtvliegtuig dat geheel uit hout was vervaardigd. Harry werd gekoppeld aan vlieger Peter Fry en samen werden ze geplaatst bij het 157 squadron dat gestationeerd was op de basis Swannington in Norfolk.

Ze vlogen 12 operationele vluchten en kregen toen een week vrijaf. Harry had in de korte periode dat hij op Swannington was gestationeerd een auto gekocht waarmee hij een bezoek wilde brengen aan zijn ouderlijk huis, maar was nog te onervaren om er een flink stuk mee te rijden. Peter stelde zich daarom beschikbaar als chauffeur. Zonder problemen arriveerden ze bij ons huis. Na een paar dagen reden Harry en Peter weer terug naar hun vliegbasis. Ik zou ze nooit weer terugzien. Twee dagen later hoorden we op het BBC nieuws dat vliegtuigen van de Royal Air Force aanvallen hadden uitgevoerd op Duitse doelen en dat één van onze vliegtuigen werd vermist. Mijn moeder zei direct: ,,Dat is het vliegtuig van onze zoon.” Haar voorgevoel bleek helaas juist te zijn. ’s Middags werd een telegram bezorgd met daarin de mededeling dat Harry niet was teruggekeerd van een vlucht boven het vasteland van Europa. We hoopten natuurlijk dat hij bijtijds uit zijn vliegtuig was gesprongen, wellicht gevangen genomen was maar dat hij aan het eind van de oorlog in ieder geval weer gezond en wel thuis zou komen. Helaas, het mocht dus niet zo zijn.

Bezoek

In 1994, 50 jaar nadat de Mosquito met daarin mijn broer en zijn kameraad neergeschoten was, bracht ik een bezoek aan Drenthe. Aan Nieuwlande, waar het vliegtuig van mijn broer is gecrasht en aan Geesbrug, waar hij ligt begraven. In Nieuwlande ontmoetten we ook nog iemand die lid was geweest van de Prinses Irene Brigade: Jan Luchies. Jan zijn vrouw Mettie had het vliegtuig de bewuste nacht van de 29ste september rakelings en met veel kabaal over haar ouderlijk huis horen vliegen, enkele seconden voordat het om 03.10 uur met een enorme klap de grond in vloog. De volgende dag zag ze een grote krater vlak bij hun huis.

De plaats waar mijn broer stierf en waar nu het mais groeit, heb ik ook nog bezocht. Ook bezochten we de begraafplaats in Geesbrug waar mijn broer en zijn kameraad begraven liggen. Het afscheid nemen van deze plek vond ik moeilijk, maar het leven gaat verder en in Engeland wachtten mijn kinderen en kleinkinderen.