Stolpersteine onthuld: ‘De hemel huilt’

Hoogeveen - Een mens is pas vergeten, als zijn naam vergeten is. Een boodschap die vanmiddag gepaard ging met de onthulling van 28 Stolpersteine, ook wel struikelstenen genoemd, aan Het Haagje.

Stenen met daarop 28 namen van Hoogeveners die zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog. Dankzij de Stichting Hoogeveense Herdenkingsstenen (SHH) blijven deze mensen herinnerd. Het enige verschil met de andere Hoogeveners was dat zij joods waren en daarom zijn gedood door de nazi’s. Veelal in concentratiekampen. Achter iedere steen, achter iedere naam, schuilt een verhaal. Hoogeveen heeft nu 43 struikelstenen.

220 slachtoffers

In totaal gaat het in Hoogeveen om 220 slachtoffers. De SHH gaat alles in het werk stellen om de komende jaren hen allen een struikelsteen te ‘geven’. De verwachting is dat er maximaal tien jaar voor nodig is om alle stenen gelegd te hebben. De groep genodigden ging samen met burgemeester Karel Loohuis, voorzitter Eddy Seinen en historicus Albert Metselaar de verschillende plekken aan Het Haagje langs om de stenen te onthullen en om uitleg te geven over het leven dat de slachtoffers hier geleid hebben en wanneer ze werden weggevoerd.

‘De tranen van de wereld liggen vandaag op deze Stolpersteine. De hemel huilt. Hoe heeft het zover kunnen komen? Dit mag nooit meer gebeuren’, zegt Albert Metselaar zacht. Met gebogen hoofd om de regen te ontwijken loopt hij langs de Stolpersteine die net zijn onthuld.

Witte rozen

Voor elke steen ligt een witte roos op de grond. De namen op de stenen zijn duidelijk leesbaar, ook de geboorte- en sterfjaren staan erop vermeld. De leeftijden van de slachtoffers zijn uiteenlopend. Er is zelfs een steen voor een babytje, nog maar 3,5 maand oud. Het is even slikken voor de groep die om de gedenkplekken heen staat wanneer ze beseffen wat het lot van dit jongetje was. ‘Vader Abraham Hijman Muller was koopman in textielproducten. Hij was geboren in Hoogeveen. Zijn echtgenote, Alice Faltitschek, was geboren in Wenen. Ze hadden drie kinderen. Hun dochter Josefina stierf na een maand en een week. Was er een levenskans voor de andere kinderen? De jongste, Abraham Jozef, was op het moment van wegvoeren dus nog meer 3,5 maand oud. Ze werden allen vermoord in Auschwitz.’

Het ene verhaal volgt het andere op. ‘Waarom lieten we dit gebeuren?’, vraagt burgemeester Karel Loohuis zich af. ‘Het was toch duidelijk wat er met deze mensen ging gebeuren? Waarom kwamen we niet massaal in opstand? Als ik nu de straat op zou gaan en mensen zou vragen wat ze zouden doen, zou 90 procent waarschijnlijk zeggen dat ze actie zouden ondernemen. Maar dat is niet zo. Als de onderdrukking groot genoeg is, als het levens gaat kosten, dan reageren we precies zo. Zo waren de omstandigheden toen.‘

Loohuis is blij dat Hoogeveen met deze struikelstenen de herinnering overeind kan houden. ‘Het zijn struikelstenen zodat je een beetje struikelt en de namen ziet. Weinig mensen zeggen deze namen, maar als we het besef maar hebben dat de mensen die op de steen staan er niet voor gekozen hebben om weggevoerd te worden. Het is hen overkomen.’

Ook Herman Braaf uit Israël is aanwezig. Hij woonde tijdens de Tweede Wereldoorlog in Hoogeveen en overleefde de oorlog. ‘De joden waren weerloos. De Nederlandse autoriteiten die toen de macht hadden moeten zich schamen voor wat er toen is gebeurd. Ook in Drenthe protesteerde geen enkele burgemeester toen werd verzocht om de woonplaatsen van de joden te registreren. Behalve een: de burgemeester van de gemeente Beilen. Hij weigerde mensen te arresteren die onschuldig waren. Hij moest onmiddelijk uit Beilen verdwijnen. Ook de politie hielp mee en waarschuwde vele joden. Sommigen overleefden daardoor de Tweede Wereldoorlog.’

In totaal gaat het in Hoogeveen om 220 slachtoffers. De SHH gaat alles in het werk stellen om de komende jaren hen allen een struikelsteen te ‘geven’.

Het grootste Europese kunstwerk

‘Stolpersteine’ is een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Sinds 1996 worden verspreid over heel Europa kleine monumenten in straten gelegd. Herinneringstekens voor alle slachtoffers van het nationaalsocialisme. Feitelijk is het het grootste Europese kunstwerk dat er bestaat. Omdat we niet mogen vergeten.