Herdenkingsceremonie in Spaarbankbos maakt opnieuw indruk

Hoogeveen - De ceremonie bij het oorlogsmonument in het Spaarbankbos op initiatief van de Rotaryclub Hoogeveen is een jaarlijks terugkerende herdenking, maar het blijft een indrukwekkend moment.

Een moment van stilte, waarop niet alleen wordt stilgestaan bij de vreselijke gebeurtenissen op 1 en 3 augustus 1943 op deze open plek in het bos. De ellende van toen, maar misschien nog wel meer van vandaag de dag elders in de wereld doet de aanwezigen, waaronder leerlingen van groep 8 van christelijke basisschool De Akker, beseffen dat vrijheid een groot goed is dat gekoesterd moet worden.

Stille getuigen

Het is vrijdagmiddag stil in het Spaarbankbos. Alleen de vogels fluiten er lustig op los, onwetend van de ceremonie die op dat moment plaatsvindt bij het oorlogsmonument ter nagedachtenis aan vijf Hoogeveners. Onschuldige mannen die koelbloedig werden gefusilleerd. Met de bomen als stille getuigen.

Rudi Nagengast, voorzitter van de Rotaryclub Hoogeveen, neemt het woord. Hij spreekt van een bijzondere gebeurtenis, die elk jaar opnieuw indruk maakt. Niet alleen op de aanwezige leden van de rotaryclub, maar zeker ook op de leerlingen van Pesser basisschool. Ze zijn stil en tonen respect. Mariska Ensing en Indy Kreeft dragen met zachte stem een zelf geschreven, pakkend gedicht voor.

'Wat is normaal?'

Schooldirecteur Roel van Faassen refereert aan zijn eigen studietijd. ‘Met grote letters werd op het schoolbord geschreven: ‘Wat is normaal?’ Het bleef stil, wij kwamen er als leraren in spé niet uit. Op dat moment realiseerde ik mij voor het eerst dat ‘normaal’ voor iedereen een andere inhoud heeft. Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog was er geen duidelijkheid over het begrip normaal. Mensen waren het niet met elkaar eens, met gruwelijke gevolgen.’ Van Faassen somt luid en duidelijk de namen op van de vijf slachtoffers: notaris Mulder, jonkheer De Jonge, Adriaan Baas en de broers Levie en Manus van der Wijk. Zomaar gewone burgers. ‘Allemaal zeggen we: dat mag nooit weer gebeuren. Maar als we de sprong naar nu maken, kunnen we dan zeggen dat dat is gelukt?’ Van Faassen geeft zelf al het antwoord: ‘Syrië, vluchtelingen, bomaanslagen, dreiging van oorlog. Het komt zo dichtbij. Ook in ons eigen land hebben we te maken met mensen die zijn gevlucht. Kijk naar Nederland, naar Hoogeveen, naar je eigen dorp, naar je eigen school. Mensen horen er soms niet bij. Onverschilligheid heerst.’ Waarschuwend zegt Van Faassen: ‘Die kant moeten we niet op. We moeten naar het positivisme. Kan dat? Jazeker, zolang we maar verbinding zoeken met elkaar. Respect voor elkaar hebben, naar elkaar luisteren en met elkaar praten. Dat zorgt voor een open houding. Het is aan ons allemaal om daarin actie te ondernemen.’ Ook Van Faassen draagt een gedicht voor, met de titel Toen.

De waarheid

Reinier Logcher van de Rotaryclub Hoogeveen leest de tekst voor op de plaquette bij het monument. Alleszeggende woorden die afsluiten met ‘Ook vandaag, terwijl u hier staat en dit leest, wordt elders iemand verkracht, gemarteld, vermoord, omdat hij zich verzet, omdat ze vrouw is of vanwege de kleur van huid of hart.’ Het is helaas de waarheid.

Trompettist Dick Neijland uit Hoogeveen, maar lid van muziekvereniging Irene in Nieuweroord, speelt de Last Post. Aansluitend worden twee minuten stilte gehouden. Het is stil in het Spaarbankbos, maar een ferme windvlaag doet de bladeren op de grond ritselen. De leerlingen Silas Rotmensen en Laurens Kampman leggen een krans bij het monument. Alle aanwezigen volgen in stilte hun voorbeeld met een rode roos.

'Interessant onderwerp'

‘We hebben in de klas veel over de Tweede Wereldoorlog gesproken. Ik vind het een interessant onderwerp en ook belangrijk’, vertelt Indy Kreeft na afloop. Nee, ze schrijft normaal gesproken nooit gedichten, maar wilde daar voor deze gelegenheid best mee aan de slag. ‘Ik wilde sowieso aankaarten dat het in veel andere landen anders toegaat dan in Nederland en ik vond het belangrijk om te vertellen over de gevluchte Joden, waarvan er velen zijn gedood.’ Ze vond het best spannend, was gisteren zelfs nog even haar gedicht kwijt, maar uiteindelijk kwam het allemaal goed.

Om niet te vergeten

De Rotaryclub Hoogeveen heeft in 2003, het jaar dat de club haar 50-jarig bestaan vierde, het initiatief genomen voor de realisatie van het oorlogsmonument ter nagedachtenis aan de vijf Hoogeveners die in augustus 1943 in het Spaarbankbos zijn gefusilleerd. Terwijl op veel plekken gedenkplaatsen verrezen, was het Spaarbankbos tot dan toe buiten beeld gebleven, ondanks dat zich ook hier een groot drama had afgespeeld. De serviceclub besloot hier, in het bos waar de leden wekelijks samenkomen, verandering in te brengen. Om niet te vergeten wat hier is gebeurd, maar vooral ook ter bewustwording en overdenking van het feit dat wij in Nederland in vrijheid kunnen leven, in tegenstelling tot veel andere plekken in de wereld, waar martelingen en vervolgingen aan de orde van de dag zijn.