Jeugdige Lisa Scholtens ademt (blind)dammen

Hoogeveen – Niet tegen één, niet tegen twee, maar tegen drie tegenstanders gaat de 15-jarige Lisa Scholtens van Damclub Hoogeveen morgen vanaf 19.00 uur blinddammen. Zij vormt de hoofdact van een online damevent van maatschappelijk damproject ‘Fitter Brein’. Fitter Brein, begin dit jaar actief geworden, is een project van gezondheidskoepel Healthy Ageing Network Northern Netherlands (HANNN).

Maar hoe is Lisa’s passie voor (blind)dammen ontstaan? En wat drijft haar om te gaan blinddammen in simultaanvorm wat bijna niemand op de wereld kan?

Wervingsplan

We gaan terug naar het jaar 2011. Jeugddamclub Hoogeveen had toen nog maar weinig jeugdleden. Er was een wervingsplan nodig om het weer op de rit te krijgen. Jan Ekke de Vries, de vader van Europees kampioene Nicole de Vries, die tegenwoordig actief bezig is voor Fitter Brein, kwam met een goed uitgedacht wervingsplan. Jeugdleider Gerard Bruins, tevens de tegenstander van Lisa, en damtrainer Zainal Palmans, coördinator van Fitter Brein, waren erg te spreken over de plannen van Jan Ekke. In dat jaar werd er actief genetwerkt met scholen in de gemeente Hoogeveen en werden vervolgens damlessen aangeboden ter promotie van het schooldammen en de jeugdclub. Ook werd contact gelegd met CBS De Krullevaar, waar Lisa destijds op zat. De leerkrachten van de kwadraatafdeling Lammy van Midwoud-Klomp en Delia Schouten, die laatste bereidt zich ook voor op de partij tegen Lisa, waren erg enthousiast over het schooldamplan en besloten de leerlingen te vragen om te gaan dammen. Lisa was er als de kippen bij.

„Toen mijn zus Jasmijn zich had opgegeven voor schooldammen, wilde ik dat ook”, blikt Lisa diepgravend terug in haar herinneringen. „Ik vond het toen al erg leuk en won al snel wat partijtjes van mijn klasgenoten. Dat smaakte naar meer. Na het schooldammen ben ik op de damclub gegaan samen met mijn zus.”

Mentaliteit

Op de jeugddamclub van Hoogeveen kreeg ze de juiste opleiding en een anderhalf jaar later deed ze mee aan haar eerste NK voor benjamins. Ze werd toen 10e. Lisa had het damvirus te pakken en zette haar tanden stevig in het dambord om sterker te worden in het dammen om zo te proberen het podium te halen op een NK. Gerard zag veel talent in haar en opperde om extra trainingen te volgen bij Zainal. „De trainingen deden mij goed. In 2014 deed ik weer mee aan een NK. Toen bij de welpenmeisjes. Het toernooi verliep heel goed voor mij. Ik werd namelijk Nederlands kampioen”, zegt ze met een stralende lach.

Ook Gerard kon het zich nog herinneren en roemt haar mentaliteit. „Zij had in de laatste ronde voldoende aan remise tegen haar naaste concurrent. Zij kwam huizenhoog gewonnen te staan. Haar tegenstandster bood remise aan maar zij was zo gefocust dat zij per se wilde winnen en dat gebeurde ook. Dit gaf haar veel meer voldoening dan remise accepteren en daardoor de titel te pakken.” De Nederlandse titel veroverde ze in 2015 en 2017 nogmaals. De piepjonge damster maakte toen al haar eerste buitenlandse tripjes voor het EK en WK. „Dat was echt vet. Zo ben ik naar Estland, Polen en Wit-Rusland geweest. Dat maakt het extra leuk om op dammen te gaan.”

Blinddammen

Maar wat Lisa bijzonder maakt is dat ze ook een talent heeft voor blinddammen. Dus een partij spelen zonder de schijven te zien en toch de juiste zetten te vinden of een geweldige combinatie uit te halen. Blinddammen is enorm moeilijk en maar weinig dammers kunnen dit. Haar trainer kwam erachter dat Lisa op 9-jarige leeftijd een behoorlijk voorstellingsvermogen ontwikkelde. „Ongekend op die leeftijd. Ze kon toen al een potje van 40 zetten blind spelen”, geeft haar trainer Zainal aan. „Ik kan het niet. Dat zou mijn brein niet aankunnen.”

Toen damgrootmeester Ton Sijbrands het wereldrecord dammen had verbroken in 2014 tegen 32 man, was haar interesse voor deze discipline gewekt. „Dat was indrukwekkend om te zien.” Ze heeft in 2017 ook een keer één blinddampartij gespeeld tegen een plusklas van De Weidebloem. „Dat was mijn eerste echte test. Ik was best gespannen om dat voor een grote groep te doen. Maar toen het eenmaal begon, was ik op en top geconcentreerd. Ik kon me goed afsluiten van de omgeving.” En het resultaat? „Ik won met een leuk zetje in het middenspel”, lacht ze vol trots. Maar wat gebeurt er in je brein als je blind damt? „Tijdens blinddammen probeer ik de partij in mijn hoofd voor me te zien en te onthouden. Ik zie het dambord en de schijven in mijn brein als een hologram. Een partij is al lastig, maar drie al helemaal. Ik moet in mijn brein dus continu schakelen en geconcentreerd de ‘kamers’ ingaan van elke partij. Het klinkt misschien een beetje apart.”

Voorbereiding

Nu zit ze in het vierde jaar van het VWO op Greijdanus in Hardenberg. Naast dammen luistert ze ook veel muziek, speelt ze piano en houdt ze van boeken lezen. Ze is wat dat betreft heel creatief ingesteld en dat uit zich ook in haar dampartijen. Ze heeft een creatieve avontuurlijke speelstijl en dat maakt haar gevaarlijk, maar ook kwetsbaar. Ze krijgt enorm veel voldoening om tegen sterke spelers te spelen. Ze kan zich dan optimaal voor motiveren. „Ik vind het leukst om tegen spelers te spelen die wat sterker zijn dan ik ben, omdat ik hier het meest van kan leren en het vaak ook mooie partijen zijn.” En die motivatie is heel belangrijk, anders maakt ze veel fouten in haar partijen. Een optimale voorbereiding doet haar goed. „Ik ben het beste in vorm als ik voldoende heb geslapen en me ook goed kan concentreren, en het liefst in een best rustige omgeving ben. Dit zorgt er namelijk voor dat ik tijdens de partij beter na kan denken, en dat is heel belangrijk bij dammen.”

Tijdens de partij zorgt ze ook voor de nodige energie om zo geestelijke en lichamelijke vermoeidheid te voorkomen. „Bij een langdurende partij, en dat kan wel vier uur duren, wandel ik even en eet ik van tevoren een broodje en wat fruit zoals een banaan of een appel. En tijdens de partij eet ik nog een broodje, vaak met kaas erop, en een stukje pure chocola, want dat vind ik lekker en helpt me beter te concentreren. Maar vocht heb ik ook nodig. Dus ik drink voornamelijk water en Aquarius, wat eigenlijk gewoon water met een smaakje is waardoor je energie krijgt. Dit is nodig, want als ik een lange partij speel en veel moet denken heb ik veel energie nodig.”

Damevent

Ze kijkt uit naar de demonstratie blinddammen morgen. „Ik heb er zin. Ik ga voor goede partijen en dan zien we wel wat het resultaat is. Ik maak me daar niet druk om. Ik ben al blij dat het dammen al mooi onder de aandacht komt zo.” Gerard is ook erg benieuwd. „Het zal lastig zijn een goed resultaat tegen haar neer te zetten. Positioneel is zij zo langzamerhand beter als ik. Ik zal het moeten zoeken in een combinatieve wending maar juist dat is het zwakke punt van mij. Doordat ze nu blind speelt, heb ik wellicht een kans. Een fout is snel gemaakt bij het blinddammen. We zullen zien.”

Nick Waterink, haar persoonlijke blinddamtrainer en zelf ook behoorlijke beoefenaar, heeft er alle vertrouwen in. „Ik heb regelmatig met Lisa mogen oefenen. Ik heb diepe respect voor haar dat ze dit kan. Ze heeft het veel helderder voor haar geest dan ik. Het kost mij ook klauwen vol energie. Ik ben al doodop als ik een partij doe en dan mag ik blij zijn als ik het eindspel haal. Maar Lisa gaat er nu drie proberen en best in een behoorlijk tempo van drie uur en onder tijdsdruk.”

Er vinden ook andere activiteiten plaats. Zoals live-analyses van Groninger damgrootmeester Wouter Sipma op Lisa’s partijen. Hij ontvangt ook gasten in zijn YouTube-uitzending, onder wie prof. dr. Erik Scherder, hoogleraar neuropsychologie aan de VU Amsterdam. Daarnaast vinden er normale damsimultaans plaats, van onder andere Nicole de Vries. En er is een live-uitzending op Facebook waar kijkers terechtkunnen om damvragen te stellen aan Jasmijn Scholtens en Vera Brunink van Fitter Brein. Ook kan je meedoen aan één van de simultaans. Alle informatie is te vinden op www.fitterbrein.nl.