Waarneming van radioflitsen zet astronomen voor raadsel

Dwingeloo - Er waren maar liefst acht radiotelescopen voor nodig om repeterende snelle radioflitsen uit het heelal te lokaliseren. Bij die acht telescopen hoort ook die van Astron in Dwingeloo.

De telescopen zijn met elkaar verbonden en vormen samen het European VLBI Network (EVN). Het EVN is het meest gevoelige Very Long Baseline Interferometry (VLBI)-netwerk ter wereld en stelt onderzoekers in staat om unieke, hoge-resolutie radiowaarnemingen te doen van kosmische radiobronnen.

De telescopen hebben een repeterende fast radio burst (FRB) waargenomen in een spiraalstelsel zoals het onze. Deze FRB is de dichtstbijzijnde die ooit is gelokaliseerd en is aangetroffen in een omgeving die radicaal afwijkt van eerdere gevallen. Door deze ontdekking moeten wetenschappers hun ideeën over de oorsprong van dit geheimzinnige verschijnsel bijstellen.

Een van de grootste astronomische raadsels is de vraag waar de korte, hevige uitbarstingen van radiostraling vandaan komen die bekendstaan als fast radio bursts (FRBs) oftewel ‘snelle radioflitsen’. Hoewel deze uitbarstingen maar een duizendste van een seconde duren, zijn er tot nu toe al honderden van gedetecteerd. Maar slechts van vier FRBs is de exacte bron bekend.

Op 19 juni 2019 deden acht telescopen van het European VLBI Network (EVN) gelijktijdige waarnemingen van een radiobron. In de loop van vijf uur detecteerden de onderzoekers vier radioflitsen die stuk voor stuk minder dan twee duizendsten van een seconde duurden. Er kon worden vastgesteld dat de radioflitsen allemaal afkomstig waren uit een slechts ongeveer zeven lichtjaar groot gebied. Deze lokalisatie is vergelijkbaar met het vanaf de aarde opsporen van een mens op de maan.

‘De gevonden locatie is compleet anders dan die van een eerder gelokaliseerde repeterende FRB, maar verschilt ook van alle andere onderzochte FRBs’, legt Kenzie Nimmo, promovendus aan de Universiteit van Amsterdam, uit.

‘We hopen dat verder onderzoek duidelijk zal maken onder welke omstandigheden deze geheimzinnige flitsen ontstaan. We streven ernaar om meer FRBs nauwkeurig te lokaliseren en uiteindelijk hun ontstaan te begrijpen’, besluit Jason Hessels van het Nederlands Instituut voor Radioastronomie (ASTRON) en de Universiteit van Amsterdam.

De lokalisatie van snelle radioflitsen is van belang omdat het astronomen meer inzicht kan geven in het heelal zelf. Een van de grote kosmologische vraagstukken is hoe de structuren op de verschillende schalen zijn ontstaan. Als duizenden FRBs worden ontdekt, in alle mogelijke richtingen, wordt het mogelijk om de verdeling van de materie in het heelal in kaart te brengen.