Natuur om de hoek
Door Paul Mentink

Pangea

In een héél ver verleden moet het theoretisch mogelijk zijn geweest om van de plek waar nu Amsterdam ligt naar die van New York te lopen.

De afstand tussen beide locaties was in die periode zelfs vele malen korter. Zelfs Sidney was in theorie lopend te overbruggen. De reden is nogal simpel, de aarde bestond toen uit één groot supercontinent, Pangea genaamd. Dat was wel meer dan 200 miljoen jaar geleden. De mens en uiteraard de genoemde steden bestonden toen nog niet, maar dinosaurussen zouden die routes wel hebben kunnen lopen.

In de jaren zeventig van de vorige eeuw, tijdens een college van mijn biologiestudie aan de Universiteit van Wageningen, kreeg ik voor het eerst te horen van continental drift. Een docent vertelde toen over het feit dat een aantal continenten uit elkaar aan het drijven zijn. Tevens vertelde hij dat alle huidige continenten ooit aan elkaar hebben gezeten als één groot supercontinent Pangea. Mijn allereerste gedachte weet ik nog goed: “Die vent is niet goed wijs”. Echter, er waren verschillende sluitende bewijzen, uit allerlei vakgebieden van de wetenschap, voor het verschuiven van continenten. Hierdoor veranderde mijn beeld al zeer snel.

Het is natuurlijk vreemd dat continenten kunnen bewegen, je merkt er immers niet veel van. Om een complex verhaal enigszins duidelijk te maken, een eenvoudige uitleg.

Onze planeet is te vergelijken met een grote vloeibare bol met een diameter van ruim twaalfduizend kilometer. Hierop drijft een aardkorst met een dikte, variërend van dertig tot honderd kilometer. In die vloeibare kern van de aarde komen allerlei complexe stromingen voor. Daardoor ontstaan er spanningen in deze, relatief gezien, dunne aardkorst. Dit kan tot gevolg hebben dat deze laag als het ware kan opbreken in verschillende stukken. Deze stukken drijven vervolgens uit elkaar of botsen tegen elkaar. Zo is Pangea 350 miljoen jaar geleden ontstaan doordat alle toenmalige continenten bij elkaar kwamen, om vervolgens 200 miljoen jaar geleden weer uit elkaar te drijven in de huidige continenten.

Deze invloeden op de aardkorst gaan gepaard met gigantische krachten, vaak met grote natuurrampen tot gevolg. Denk hierbij aan aardbevingen en uitbarstende vulkanen. Zulke catastrofen zijn grotendeels het gevolg van het verschuiven van de continenten. Dit verschuiven gaat overigens zeer langzaam, het varieert van één tot tien centimeter per jaar. Daarvan is tijdens een menselijke generatie nauwelijks iets te merken. Als vele miljoenen jaren verstrijken, kunnen dat hele grote afstanden zijn. Zo drijven op dit moment Noord- en Zuid-Amerika nog steeds met ongeveer drie centimeter per jaar van Europa en Afrika vandaan. Dus over een miljoen jaar ligt New York 30 kilometer verder weg. Wil je de Big Apple nog eens bezoeken, wees er dan snel bij.

Paul Mentink