Scheepsjournaal De Drentse Praam: Smeden als het ijzer heet is….

Hoogeveen - Een historische scheepswerf in Hoogeveen: het is de wens en het doel van Stichting Drentse Praam. Want Hoogeveen heeft een rijk scheepvaartverleden. In de Hoogeveensche Courant vertelt Albert Wolting hier regelmatig over. Deze week vertelt hij over het verband tussen de scheepvaart en de kunst van het ijzer smeden.

In de houten scheepsbouw werd vroeger ook metaal gebruikt. Alleen al aan de mast zaten diverse onderdelen van ijzer. Er zaten katrollen aan voor het hijsen van het zeil, die waren met ringen om de mast bevestigd. Het wiel van de katrol draaide in een ijzeren beugel. Ook het scharnierpunt van de giek en de haken voor de bevestiging van de verstaging waren van ijzer. De ophanging van het roer was een ijzeren ring waar een pen in draaide. Al die onderdelen moesten worden gemaakt in de smederij.

Op de meeste scheepswerven had men een smidse. In een kolenvuur werd het ijzer roodgloeiend (circa 800 graden Celsius) gemaakt. Hierdoor werd het materiaal zachter en kon het goed gevormd worden. Met een voorhamer bewerkte de smid het metaal op het aambeeld. Met een speciale smeedtang werd het hete ijzer vastgehouden. Als het ijzer te koud werd ging het opnieuw in het vuur. Dan werd het eerst in een waterbak afgekoeld om brosheid te voorkomen. Altijd moest men het ijzer in de gaten houden, want lag het te lang in het vuur dan verbrandde het ijzer. Als het werkstuk klaar was werd het snel afgekoeld dat verhoogde de hardheid, de sterkte, van het eindproduct.

Inrichting smederij

In de smederij was boven het vuur een grote uitlopende schoorsteen. Om het smidsvuur op te stoken had men een blaasbalg geïnstalleerd. Er werd steenkool of houtskool gebruikt. Het aambeeld, met een gewicht van ongeveer 250 kg, stond op een boomstam. In het aambeeld zat aan de onderkant een gat. In de boomstam zat een pen die paste in het gat van het aambeeld. Hiermee stond het vast op z’n plaats. Smeedtangen en voorhamers waren er in diverse soorten. De smid liep met een grote leren schort voor.

Willem Meppelink 1928 - 2019

Bij de inrichting van het Historisch Scheepvaartcentrum hoort naast de scheepstimmerwerkplaats ook een smederij. Al enige tijd zijn we in het bezit van een mobiele smidse en een paar smeedtangen. Eén van onze ambassadeurs Lambert Kleine had contact gelegd met Willem Meppelink. Willem was een smid in hart en nieren. Jarenlang smeedde hij tuinhekjes en scharnieren. Tot op hoge leeftijd was hij nog vaak met zijn vak bezig. In de werkplaats bij zijn huis stond een aambeeld en in de voortuin een strippenwals. Met de strippenwals werden vroeger grote ringen gemaakt. Een rechte strip kwam in de wals te liggen. Met een knevel werd de strip onder druk gezet. Door aan de slinger te draaien vervormde de strip gelijkmatig en boog. De knevel werd steeds verder aangedraaid en zo ontstond er een ring. Lambert attendeerde Willem op de Drentse Praam die op zoek was naar smederijgereedschap. In augustus 2019 overleed Willem, 91 jaar oud. Enige tijd geleden belde zijn dochter Jenny ons. Willem had het aambeeld en de wals geschonken aan de Drentse Praam. Hij had aangegeven blij te zijn, dat zijn gereedschap op deze manier bewaard bleef. Een prachtige aanwinst!

Kanaalbeschoeiing

In 2022 wordt de beschoeiing van de Hoogeveense Vaart deels vervangen. Het zou goed uitkomen dat de Drentse Praam dan over haar beoogde locatie zou kunnen beschikken. Voor de insteek naar de scheepshelling moet er een doorbraak in de kanaaldijk komen. Als men dan toch bezig is kan dat gelijk meegenomen worden. Maar, de provincie Drenthe en Rijkswaterstaat moeten hun deel nog overdragen aan de gemeente Hoogeveen. Er is haast geboden. Ook hier geldt: Je moet het ijzer smeden als het heet is!!

Albert Wolting


Gerelateerd nieuws